घाई केली अंगाशी आली

त्या रानातील ससे नेहमीच भेदरलेले असत. एक गरूडपक्षी आकाशात घिरट्या घालीत- घालीत एखाद्या सशाला अलगद पंज्यात पकडून क्षणात पळवून नेत असे. ससे खायला तो गरूड अगदी सोकावला होता. त्यामुळे ससे दबकत, दबकत लपून छपून गवत खाऊन लगोलग आपल्या बिळात लपून बसत. पण एकदा एक रानमांजर भक्ष्याच्या शोधात तेथे आले आणि दबा धरून बसले. आकाशात घिरट्या घालणार्‍या गरुडाला वाटले हा जरा मोठाच ससा दिसतो आहे. त्याने मागचा पुढचा विचार न करता क्षणात झडप घालून त्या रानमांजराला उचलून आकाशात नेले, पण थोड़्याच वेळात त्याला आपण भलतेच कोणाला तरी पकडून आणले, याची जाणीव झाली. ससा समजून आपण चक मांजरीला पकडून आणले हे त्याला कळले. पण तोपर्यंत फार उशीर झाला होता, कारण मांजरीने आपले पंजे गरूडाच्या मानेला लावून त्याचा गळा आवळण्यास सुरूवात केली होती. थोडयाच वेळात गरूड़ गुदमरून मेला आणि जमिनावर पडला.

तात्पर्य :  घाईने एखादे कार्य करायला गेले, तर कधी कधी त्याचे परिणाम उलटे होऊन अनर्थ ओढवतो.

आजकाल देवीची लस का देत नाहीत?

‘देवीचा रोगी कळवा, हजार रूपये मिळवा’ हे वाय तुम्ही वाचले असेल. आता तर अशा घोषणाही बंद झाल्या आहेत. कारण जगातून देवी या रोगाचे समूळ उच्चाटन झाले आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेने दि. ८ मे १९८० रोजी ‘जगातून देवी’ या रोगाचे समूळ उच्चाटन झाले आहे’, असे जाहीर केले. त्यानंतर जगात देवीचा एकही रूग्ण सापडलेला नाही. देवीच्या विषाणूंचेच जगातून पूर्णपणे उच्चाटन झाले आहे. पूर्वी देवी हा एक भयंकर रोग मानला जात असे. या रोगामुळे पुरळ येई. चेहर्‍यावर व्रणांमुळे विद्रुपता येई. कधी कधी अंधत्व येत असे वा मृत्युही होई. देवी झालेल्या व्यक्तीला ताप असे व तिला प्रचंड थकवा येई. देवी हा रोग भयंकर असल्याने तो होऊ नये यासाठी प्रतिबंधक लस द्यावी लागे. ती लस देणे, देवीचे निर्मूलन झाल्याने १९८० नंतर बंद करण्यात आले. साहजिकच त्यांचा जन्म १९८० नंतर झाला आहे. त्यांना ही लस देण्यात आली नाही. देवीचे पुनरागमन होण्याचा धोका लक्षात घेऊन संघटनेने न्यूयॉर्क व मॉस्को या दोन ठिकाणच्या प्रयोगशाळांमध्ये देवीच्या लसीचा पुरेसा साठा करून ठेवलेला आहे. त्यामुळे अचानक उद्भवणार्‍या गंभीर प्रसंगाला यशस्वीपणे तोंड देता येईल. देवीचे निर्मूलन करण्यासाठी आरोग्य क्षेत्रातील तज्ञ सध्या कार्यरत आहेत.

तुझी पर्वा कोण करतो?

कुरणात चरता चरता ऊन फार कडक पडू लागले. म्हणून उन्हाने त्रासलेला बैल जरा गारव्याला थांबावे, म्हणून ओढ्याच्या वाहणार्‍या पाण्यात जाऊन उभा राहिला. तेवढ्यात एक माशी उडत उडत आली आणि बैलाच्या शिंगावर बसली. बैल आपल्याकडे लक्ष देत नाही, ते पाहून ती बैलाला गर्वाने म्हणाली, “अहो बैलोबा मी तुम्हाला न विचारता तुमच्या शिंगावर येऊन बसले, त्याबद्दल मला माफ करा. शिवाय माझ्या वजनाचा भार तुम्हाला सहन होण्यासारखा नसेल, तर मी आपली पलीकडच्या झाडावर बसेन बापडी.” त्यावर बैल म्हणाला, “बये जा नाही तर बस. मला तुझ्याशी काही देणे घेणे नाही. आता तू बोललीस, म्हणून मला कळले की तू येथे बसली आहेस. न पेक्षा तू येथे आहेस हे मला कळले देखील नसते. मग मी तुझी पर्वा कशाला करु?” तात्पर्य ः काहींना वाटते लोक आपल्याला फार किंमत देतात. पण खरे तर त्यांचे कवडीइतकेही महत्व नसते

गोळ्या चांगल्या की इंजेशन

आजकालचे जग हे वेगवान आहे. कोणालाही निवांत असा वेळच नाही. सकाळपासून रात्रीपर्यंत माणसे धावत असतात. साहजिकच आजारी माणसालाही पटकन बरे व्हायचे असते. त्यामुळे ते डॉटरांकडून लवकरात लवकर बरे व्हायची अपेक्षा करतो. रूग्ण व डॉटर या दोहोंमुळे सध्या इंजेशन घेण्याचा वाढता कल समाजात दिसून येत आहे. डॉटरांकडे गेल्यावर इंजेशन मिळतेच. असा समज रूढ होतोय. घसा बसल्यावर मिठाच्या पाण्याने गुळण्या करा. नाकातोंडातून गरम पाण्याची वाफ घ्या. हा सल्ला रुग्णांना फारसा रूचत नाही. त्यांना हवी असतात औषधे. त्यातही विशेषतः इंजेशन. पण इंजेशन घेणे खरंच आवश्यक असते का? बहुतेक सर्वच औषधे तोंडाने घेऊन उपयोग होऊ शकतो? औषध तोंडाने घेण्याचा हा मार्ग जास्त सुरक्षित, स्वस्त व सोपा आहे. तोंडाने घेतलेले औषध अर्ध्या तासात रक्तात पोहोचते. तर इंजेशनने घेतलेली औषधे पाच मिनिटात रक्तात पोहोचतात. एवढ्यात फरकासाठी खूप किंमत मोजावी लागते. इंजेशनाच्या एका डोसची किंमत गोळीपेक्षा निदान तिप्पट तरी असते. शिवाय टोचण्यासाठी डॉटर घेतील ते पैसे वेगळे. अर्थात याचा अर्थ इंजेशन केव्हाच घेऊ नये असा नाही. जेंटामायसिन, सर्पविषावरील प्रतिद्रव्य पोटातून शोषले जात नाही वा परिणामकारक ठरत नाही. सिफिलीसमध्ये पेनिसिलीन इंजेशन प्रभावी ठरते. धनुर्वात प्रतिबंधक, द्विगुणी, त्रिगुणी या लसीही इंजेशनद्वारेच दिल्या जातात. रूग्णाला खूप उलट्या होत असतील, तो बेशुद्धाअवस्थेत असेल; तर इंजेशनशिवाय पर्यायच राहत नाही. इंजेशनचे काही दुष्परिणामही होऊ शकतात. प्राणघातक रिअ‍ॅशन येणे (ज्यात मृत्यूही होऊ शकतो) इंजेशनच्या जागी जंतुसंसर्ग होऊन गळू होणे, नसेला इजा होऊन हात किंवा पाय लुळा पडणे यांचा त्यात समावेश होईल. सर्वात गंभीर प्रकार म्हणजे पूर्णपणे निर्जंतुक न केलेल्या सुया इंजेशनसाठी वापरल्यास एक प्रकारची कावीळ (कावीळ-बी) होऊ शकते व एड्ससारख्या महाभयंकर रोगदेखील होऊ शकतो. म्हणून वरील सर्व बाबींचा विचार करून गोळ्या व इंजेशन यांत शयतो गोळ्यांचीच निवड आपण कराल असे वाटते. अन्यथा भरमसाठ पैसे डॉटरांना देऊन ‘विकतचे दुखणे’ घरात आणल्याचा पश्चाताप आपल्याला करावा लागेल

कोळ्याचे जाळे

एका माणसाने आपल्या घरात रेशमाचे किडे
पाळले होते. ते तेथे मजेने राहत असता एके दिवशी
तेथे जवळच एक कोळी जाळे विणू लागला. तेव्हा
रेशमाचा किडा त्याला म्हणाला,”
अरे मित्रा, इतया कष्टाने तू हे जाळे विणतोस,
त्याचा काही उपयोग आहे का कोणाला?”
त्यावर कोळी त्याच्यावर खेकसून म्हणाला,
“मूर्खा, तुला यातले काही कळते का? कशाला
मध्येच तोंड खुपसून माझ्या कामाचा खोळंबा
करतोस? असे फालतू प्रश्न मला पुन्हा विचारु
नकोस. मी जे जाळे विणतो,
ते जगाच्या कल्याणासाठी, एवढेही तुला
समजत कसे नाही?”
असे तो म्हणत आहे, तोच घराचा मालक तेथे
आला आणि त्याने झाडूच्या फटकार्‍याने कोळ्याला
जाळ्यासह झाडून दूर फेकून दिले.
तात्पर्य ः जे कृत्य आपल्याला महत्त्वाचे वाटते
तसे ते इतरांनाही वाटावे, हा तर मूर्खपणाच.

जीभ बाहेर काढायला सांगून डॉटर काय तपासतात?

डॉटरांकडे गेल्यावर स्टेथास्कोपने तपासणे आणि जीभ बाहेर काढून तपासणे, या दोन गोष्टी डॉटर करतात; हे आपण लहानपणापासून बघत आलो आहोत. प्रसंगी कोणी डॉटरांना वाकडे दाखवून पूर्वी दिलेला इंजेशनाचा, कडू औषधाचा सूडही घेतला असेल! बर्‍याच आजारांचा परिणाम आपल्या जीभेवर दिसून येत असतो. जिभेला पचनसंस्थेचा आरसाच म्हटले जाते. काही काही आजारांचे निदान केवळ जीभ पाहून होऊ शकते. जीभ बाहेर काढायला लावून डॉटर जीभेचा रंग, जिभेवर जमलेला थर, चिरा, व्रण, जिभेचा आकार, जिभेच्या हालचाली आणि जिभेवरील स्वादांकुर बघतात. निरोगी व्यक्तीची जीभ लालसर, ओली आणि विशिष्ट आकाराची असते. जिभेवर थोडासा थर असतो, परंतु तो फक्त जिभेच्या मागच्या बाजूस असतो. काविळीमध्ये जीभ लाल न दिसता पिवळसर दिसते. शरीरात रक्त कमी झाले असेल, तर जीभ लाल न दिसता फिकट दिसते. ऑसिजनच्या कमतरतेमुळे जीभ निळसर दिसते. जिभेवर पांढरट- पिवळट थर जमला असेल तर आजारपणाचे किंवा अस्वच्छतेचे लक्षण असते. तापामध्ये तोंड आलेले असेल किंवा दातांच्या आजारामुळे किंवा कुठल्याही आजारामुळे तोंड उघडावयास त्रास होत असे किंवा तोंडाची स्वच्छता नीट राखली नसेल, तर जीभेवर थर जमतो, नाकाच्या काही आजारात, नाक चोंदल्यामुळे, तोंडाने श्वासोच्छ्वास करण्यानेही जिभेवर थर जमतो. टॉयफाइडच्या तापात जीभ ही फक्त मध्यभागीच थरयुक्त असते. या आजाराचे निदान करण्यासाठी जीभ बघण्याचा चांगला उपयोग होतो. पचनसंस्थेच्या आजारामध्ये, अजीर्ण झालेले असल्यास, क्षयरोगामध्ये, मधुमेहामध्ये जिभेवर थर जमतो. मोठ्या प्रमाणात शरीरातून पाणी गेले असेल तर; उलट्या-हगवण यांत, जीभ कोरडी दिसते. तीव्र आजारातही जीभ कोरडी दिसते. अर्धवट तुटलेल्या दातांमुळे जीभेवर जखमा दिसतात. जिभेच्या कडकपणा जाऊन ती शिथिल दिसत असेल, एका बाजूला झुकलेली दिसत असेल, तर ते पक्षाघाताचे लक्षण असते. बघा, डॉटरांना किती गोष्टी एवढ्याशा जिभेवरून कळतात!

काही लोक झोपेत का चालतात?

झोपेत चालणार्‍यांच्या गोष्टी तुम्ही ऐकल्या असतील. झोपेत बडबडणारे खूप असतात. त्यामानाने झोपेत चालणार्‍यांचे प्रमाण बरेच कमी असते. मोठ्या माणसांपेक्षा मुलांमध्ये हा प्रकार जास्त प्रमाणात आढळून येतो. अशी व्यक्ती झोपेतच उठते. घरात फिरते वा घराबाहेर पडून अनेक ठिकाणी जाऊ शकते. स्वतःला इजा करण्याची शयता मात्र फार कमी असते. अर्थात अपघात होऊ शकतात. खरेच का अशी व्यक्ती झोपलेली असते? याचे उत्तर नकारार्थी द्यावे लागेल. ही व्यक्ती जागी नसतेच. पण झोपलेलीही नसते! ती मधल्याच कोणत्यातरी भ्रमिष्ट अवस्थेत असते. अशा वेळी व्यक्तीच्या मेंदूच्या कार्याचा आलेख तपासला, तर तो झोप वा जागेपणा या दोन्हींच्या सामान्यपणे आढळणार्‍या आलेखांपेक्षा वेगळा असल्याचे लक्षात येते.

गमतीची गोष्ट म्हणजे त्या व्यक्तीची बौद्धिक क्षमता इतकी एकाग्र होऊ शकते की, दिवसभर न सुटलेले एखादे गणित ती व्यक्ती अशा अवस्थेत सोडवू शकते. वाईट म्हणजे अशा अवस्थेत ती व्यक्ती चोरी वा खूनही करू शकते. झोपेतून उठल्यावर मात्र त्या व्यक्तीला केलेल्या कृत्याबद्दल काही स्मरण नसते. साहजिकच बरेचसे गुन्हेगार शिक्षा टाळण्यासाठी झोपेत चालण्याचा विकार असल्याचे नाटक करतात; पण परिस्थितीजन्य पुराव्यांच्या आधारे त्यांच्या दाव्याची शहानिशा करता येते. झोप आपल्याला खूप आवश्यक असते. थकलेले शरीर झोपेनंतर ताजेतवाने होते; पण काही मनोविकारात वा इतर रोगांमध्ये झोपेवर परिणाम होतो. झोपेत चालण्याचा प्रकारही आढळून येतो. अशा व्यक्तीना मानसोपचाराचा उपयोग होऊ शकतो.