मुंगुसाची बतावणी

आपल्या घरात मुंगूस घुसले आहे, असे पाहताच घराच्या मालकाने शिताफीने मुंगुसाला पकडले. तो त्याचा जीव घेणार, तोच त्याची विनवणी करीत मुंगूस म्हणाले, ” बाबा रे, मला विनाकारण ठार मारु नकोस. खरे तर मी तुझ्यावर उपकारच करतो. तुझ्या घरातले उंदीर तुझे धान्य खातात. त्या उंदरांना मी मारुन खातो. असे असता उपकार विसरून तू मलाच ठार मारू पाहतोस?

वा रे तुझा न्याय?”

त्यावर घराचा मालक म्हणाला, “अरे लबाडा, माझ्यावर कसले उपकार करतोस रे.  स्वतचे पोट भरण्यासाठी तू उंदीर मारून खातोस, त्यासाठी माझ्या घराची जमीन इथे? तिथे खोदून ठेवतोस. याचा मला किती त्रास होतो आहे,
याचा तू कधी विचार केला आहेस काय? आणि वर मलाच न्याय शिकवतोस. थांब आता, तुला ठार केल्याशिवाय मी तसा सोडणार नाही. ” असे म्हणत घरमालकाने मुंगुसाला जमिनीवर आपटून ठार केले.

तात्पर्य :  स्वतःच्या फायद्यासाठी केलेले कृत्य हा दुसर्‍यावर उपकारच आहे, असे समजणे हे लबाडीचे वर्तन होय.

कॅटस्कॅन म्हणजे काय?

“एस-रे झाला, सर्व तपासण्या झाल्या… मग शेवटी डॉटरांनी स्कॅन करायला सांगितला… तेव्हा मग रोगाचे निदान झाले.” अशा प्रकारची वाये केव्हातरी आपल्याला ऐकायला मिळतात. यावरून स्कॅन म्हणजे रोगनिदानाची एक पद्धत आहे आणि इतर पद्धतीपेक्षा ती सरस आहे, असा समज अनेकांच्या डोयात नक्कीच पक्का झाला असेल. कॅट स्कॅन म्हणजेच कॉम्प्युटराइझ्ड टोमोग्राफीक स्कॅन, क्ष-किरणांचा वापर करून या पद्धतीत शरीराच्या वेगवेगळ्या भागांची संगणकाच्या सहाय्याने आलेखने घेतली जातात. क्ष-किरण छायाचित्र व स्कॅन यात खूप फरक असतो. स्कॅनमध्ये शरीराच्या कोणत्याही भागाचे पृष्ठभागापासून कितीही अंतरावरचे (जसे त्वचेपासून दोन इंच आत वगैरे…) छायाचित्र घेता येते. अवयवांच्या उभ्या किंवा आडव्या छेदांची छायाचित्रे मिळू शकतात. मुख्य म्हणजे या पद्धतीत शरीराच्या आत काही रासायनिक पदार्थ वा नळी इ. टाकावे लागत नसल्याने कोणताच धोका होत नाही. अर्थात क्ष-किरणांच्या वापरामुळे काही दुष्परिणाम होऊ शकतात. मेंदूमधील कर्करोगाच्या गाठी, रक्तवाहिन्यांवरील गाठी, रक्तस्त्रावामुळे तयार झालेल्या गाठी आदींचे निदान स्कॅनमुळे सहजगत्या होऊ शकते. ५ मि.मी. पेक्षा मोठ्या गाठीच या पद्धतीने दिसू शकतात. शरीराच्या इतर भागातील कर्करोग किंवा अंतर्गत शारीरिक वैगुण्यांचे निदान स्कॅनमुळे होऊ शकते. कॅट स्कॅन हे रोगनिदानासाठी डॉटरांच्या हाती सापडलेले प्रभावी साधन होय. पण ही तपासणी खर्चिक आहे. एका स्कॅनसाठी १५०० ते २००० रु. खर्च येतो. साहजिकच या रोगनिदान पद्धतीचा सुयोग्य व नेमकाच वापर होण्याची गरज आहे. उठसूट स्कॅन करण्याने फारसे काही साध्य होणार नाही. विशेषतः साध्या क्ष-किरणाने निदान होणार्‍या गोष्टींसाठी स्कॅन काढणे म्हणजे उंदीर मारायला तोफ आणण्यासारखेच आहे!

म्हणाला, “महाराज तुम्हाला ठार करणार आहेत, तेव्हा जिवाला जपा.” हे ऐकून आपल्याला सावध केल्याबद्दल योग्य वेळ येताच तुला चांगले बक्षीस देईन, असे राजाच्या भावाने त्याला वचन दिले. एकदा राजा आजारी पडला आणि त्यातच तो मरण पावला. राजाचा भाऊ गादीवर बसला. मग प्रथम त्याने नोकराला बोलावून घेतले आणि याचे शिर छाटावे, असा हुकूम फर्माविला. हे ऐकून तो विश्वासघातकी नोकर गयावया करीत राजाचे पाय धरून म्हणाला, “महाराज हेच का माझे बक्षीस? त्यावर राजा म्हणाला,” हेच तुझे योग्य बक्षीस. जो नोकर आपल्या राजाचे गुपित बाहेर फोडतो, त्याला देहान्ताशिवाय शिक्षा नाही. तू हा अपराध केला आहेस, म्हणून तू या शिक्षेस पात्र आहेस. ज्याने माझ्या मोठ्या भावाचा विश्वासघात केला, तो माझाही करणार नाही हे कशावरुन? (पूर्ण) तात्पर्य ः विश्वासघातकी माणसाकडून नेहमी सावध राहावे. त्यांच्या करणीने ते जीव गमावून बसतात.

जंतूचा शोध कुणी लावला?

१८६० च्या आधी कोणालाच जंतू म्हणजे काय याची माहिती नव्हती. रोग कशामुळे होतात, याबद्दलचे अनेक समज प्रचलित होते. देवाचा कोप, भूत-प्रेत यांची बाधा, जादूटोणा अशा अनेक कारणांचा यात समावेश होता. त्यामुळे रोगांवरचे उपाय हे दैवाची आराधना करणे, बळी देणे, मांत्रिकाकडून भूत उतरवणे, गळ्यात ताईत-गंडे बांधणे आणि गावातच कुणाला औषधी वनस्पतीबद्दल माहिती असेल तर त्याच्याकडून उपचार करून घेणे-याप्रकारचे असत. आपल्या देशातील आयुर्वेद उपचार पद्धतीतील त्रिदोष संकल्पनेनुसार खूप पूर्वीपासून उपचार केले जातात. सर्वप्रथम १८६० मध्ये लुईस पाश्चर या फ्रेंच सूक्ष्म जीवशास्त्रज्ञाने ‘हवेत जिवाणू असतात’ हे दाखवून दिले. त्यामुळे रोग का होत असावेत याचा नवीन विचार सुरु झाला. पाश्चरने रोगजंतूमुळे रोग होतात, या संकल्पनेचा विकास व पाठपुरावा केला. रॉबर्ट कॉक या शास्त्रज्ञाने १८७७ मध्ये अँथ्रँस हा रोग जिवाणूपासून होतो हे दाखवून दिले. यानंतर सूक्ष्म जीवशास्त्राचे सुवर्णयुग सुरू झाले व एकामागे एक अनेक जीवजंतूंचा शोध लागला. या जंतूंचे जिवाणू इरलींशीळर व विषाणू तर्ळीीी हे दोन प्रकार पडतात. यापैकी विषाणू केवळ इलेट्रॉन सूक्ष्मदर्शिकेखालीच दिसू शकतात. जिवाणू मात्र साध्या सूक्ष्मदर्शक यंत्राखाली सुद्धा दिसतात. आकारातील बदलाखेरीज त्यांच्यात पुष्कळ फरक असतात. कॉलरा, टायफॉईड, क्षयरोग हे जिवाणूंमुळे होणारे रोग आहेत; तर पोलिओ, कावीळ, गोवर, गालफुगी हे रोग विषाणूंमुळे होतात. जिवाणूंना मारणारी प्रभावी औषधे आजकाल उपलब्ध आहेत पण विषाणूंना मारतील अशी प्रभावी औषधे आजही उपलब्ध नाहीत.