धनगर आणि त्याचा कुत्रा

त्यावर धनगर म्हणाला, “अरे विश्वासघातया, त्या लांडग्यापेक्षा तू फारच लबाड आणि दुष्ट आहेस. हाच तुझा मोठा अपराध. तो लांडगा तर माझा शत्रू आहे, हे मला माहीत आहेच. त्याच्याकडून मला अपाय होणार, हे मला पक्के माहीत असल्यामुळे त्याचा बंदोबस्त कसा करायचा, हे मला माहीत आहे. पण तू तर माझा विश्वासू चाकर. शिवाय, तुला मी काही कमी पडू देत नाही. तुला इतके चांगले वागवूनही तू कृतघ्नपणा करण्यास धजावतोस, हाच तुझा अक्षम्य अपराध आहे. क्षमा करण्यास तू मुळीच लायक नाहीस.” असे म्हणत धनगराने त्याला एका झाडाला उटले टांगले आणि ठार मारले.

तात्पर्य : विश्वासघातकी माणूस कधी दगा देईल, ते सांगता येत नाही. उघड शत्रूपेक्षा विश्वासघातकी माणूस भयंकर मोठा शत्रू असतो. त्याच्यावर वेळीच उपाययोजना करावी लागत

अफूचे व्यसन लागते का?

पापाव्हेर सॉम्नीफेरम या झाडाच्या फळातील रस वाळवल्यास अफू मिळते. हे झाड भारतात आढळून येते. अफू खाल्ल्याचे दुष्परिणाम हे त्यातील मॉर्फीन, कोडेन, थिबेन, पापाव्हरीन, तसेच नार्कोटीन या घटकांमुळे होतात. या झाडाच्या पिकलेल्या फळांमध्ये अफू असते. या फळाच्या बियांना ‘खसखस’ असे म्हणतात. आपल्या जेवणात आपण खसखस वापरतो. त्यात अफू नसल्याने काही दुष्परिणाम होत नाहीत. अफू खाल्ल्यास सुरुवातीला व्यक्तीला छान आनंदी असल्यासारखे वाटते. त्यानंतर डोकेदुखी, चक्कर येणे, पायांत गोळे येणे व झोप येणे; अशा गोष्टी आढळून येतात. ते जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास व्यक्ती कोमात जाते व मरते. अफूमध्ये मॉर्फीन असते व ते वेदनाशमनाचे काम करते. त्यामुळे वेदना घालवणे, हे एक कारण व मानसिक स्तरावर समाधान मिळवणे (जे की ती व्यक्ती वास्तवात मिळवू शकत नाही) या दुसर्‍या कारणामुळे व्यक्तीला अफूचे व्यसन लागते. ही एक जीवनातील संघर्षातून, वास्तवापासून पळ काढण्याची वृत्तीच असते. व्यसनाने गंभीर स्वरूप धारण केल्यास व्यक्तीचा वास्तवाशी संपर्क राहत नाही. तिला अनेक भ्रम होतात. दुसर्‍याशी ती चांगले संबंध ठेवू शकत नाही. लैंगिक विकृतीही निर्माण होतात. अफूची विषबाधा झाल्यास नॅलोरफीन या विशिष्ट औषधाचा उपयोग करावा लागतो. सध्या नॅलझोन या जास्त प्रभावी औषधाचा वापर करतात. अफूच्या व्यसनापासून माणसाची सुटका होण्यासाठी सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, व्यसन सोडण्याची त्या वयक्तीची इच्छा पाहिजे. त्याचे मन खंबीर असेल, तरच तो अफू सोडू शकेल. काही काळासाठी त्याला घरापासून व मित्रमंडळापासून दूर ठेवावे लागेल. अफू दुसर्‍या कोणाकडून त्याला मिळणार नाही, याचीही काळजी घ्यावी लागते. अफूचे सेवन थांबवल्यावर व्यक्तीला सुरुवातीला त्रास होतो; पण दोनय्चार दिवसांत त्यांचे गांभीर्य बरेचसे कमी होते. अफूवरून आठवले. खेड्यात स्त्रिया शेतावर काम करताना मुलांना अफूचे बोंड चोखायला देऊन झोपवून टाकतात. त्यामुळे मुले झोपाळू होतात व त्यांच्या बुद्धीची वाढही योग्य रीतीने होत नाही.

पक्षी पिसे का विंचरतात?

बहुतेक सर्वच पक्षी एका जागी बसले
की, चोचीने आपली पिसे विंचरताना आढळून
येतात. पक्ष्यांना पंख फुटले की ते हा उद्योग
सुरू करतात. पिसे साफ करणे हा या मागचा
हेतू असतोच, पण त्यापेक्षाही या पिसांवर तेल
पसरवणे हा या मागचा प्रमुख हेतू असतो.
पक्ष्यांच्या शेपटीवर, ती जिथे शरीराला मिळते
तिथे तैल ग्रंथी असतात. हे तेल पिसांवर पसरले
की, पिसे स्वच्छ तर होतातच, पण या तेलामुळे
पक्ष्यांच्या शरीरावर पाणी पडताच ते निथळून
जाते. शिवाय या तेलावाटे पक्ष्यांना डी जीवनसत्व
मिळत राहते ते वेगळेच.

प्रतिध्वनी का ऐकू येतो?

गोलघुमटाचं नाव ऐकलंय? विजापूरला असलेल्या या इमारतीत आपण जर मित्राला हाक मारली तर ती पुन्हा सात वेळा ऐकू येते. टाळी वाजवली तर तिचेही असेच प्रतिध्वनी ऐकायला येतात किंवा मोठ्या इमारतीत, सभागृहातसुद्धा असे प्रतिध्वनी ऐकायला मिळतात. याचे कारण ध्वनिलहरी एखाद्या अडथळ्यावर आदळून पुन्हा परावर्तित झालेल्या असतात. आपल्याला ठाऊकच आहे की, ध्वनी हवेमध्ये दर सेकंदास ११०० फूट (३४० मीटर) या वेगानं प्रवास करतो. आपण बोलतो म्हणजे विशिष्ट ध्वनिलहरींची स्वरयंत्राच्या सहाय्यानं निर्मिती करतो. जर या लहरींना असलेला अडथळा ५५ फुटांच्या आत असेल तर परत येणार्‍या ध्वनिलहरी नि आपण निर्माण करत असलेल्या ध्वनिलहरी एकमेकीस अडथळा निर्माण करतात नि प्रतिध्वनी न येता नुसताच आवाज घुमतो. जर अडथळा ५५ फुटांच्या (१७ मीटर) पलीकडे असेल तर मात्र प्रतिध्वनी म्हणजे आपण उच्चारलेला शब्द आपल्याला जसाच्या तसा ऐकू येतो. याचे कारण ५५ फूट जाऊन परत यायला ध्वनिलहरींना ११० फूट अंतर कापावे लागते. यासाठी त्यांना १|१० सेकंद एवढा वेळ लागतो. या काळात आपल्या कानावर पडणार्‍या आधीच्या ध्वनिलहरी दूर जातात नि नवा ध्वनी ऐकायला आपले कान पुन्हा तयार होतात. शिवाय मूळ ध्वनिलहरी आणि परत येणार्‍या ध्वनिलहरीत अडथळे निर्माण होत नाहीत आणि स्पष्ट प्रतिध्वनी ऐकू येतो. जर जाळीदार नक्षीची भिंत, लाकूड, जाड कापड यांचे अडथळे असतील तर प्रतिध्वनी निर्माण होत नाहीत. याचा फायदा घेऊन नाट्यगृहे, सभागृहे आदी ठिकाणी भिंतीवर असे पदार्थ बसवले जातात. त्यामुळे आपल्याला संवाद वा भाषण नीट ऐकू येत.