खरा शिष्य कोण?

एकदा दोन तरुण स्वामी विवेकानंदांकडे गेले. त्यांना स्वामीजीचे शिष्य व्हायचे होते. तसे त्यांनी सांगितले. तरी स्वामीजी डोळे मिटून स्वस्थ बसले. दुसरे दिवशी तोच प्रकार – कंटाळले- पण एकजण स्वामीजींची रोज पूजा करे तर दूसरा त्यांना दोष देई, तुमच्यात माणुसकी नाही, तुम्ही कठोर आहात वगैरे, पण दोघेही रोज येण्याचे थांबेनात. दोघांनाही वाटे आपणच त्यांचे शिष्य होण्यास योग्य आहे. एकजण रोज पूजा करी. दूसरा दोष देई. एक दिवस नदीला पुर आला पहिल्याने  ईलाजाने आपल्या काठावरच पूजा-स्तोत्र वगैरे कार्यक्रम केला. दोष देणारा मात्र पुरातून जाऊन स्वामीजींची निंदा करुन आला. असे तीन दिवस चालले. चौथ्या दिवशी पुर ओसरला. दोघेही गेले. स्वामीजींनी डोळे उघडले व शिव्या देण्यार्‍याला शिष्य म्हणून स्वीकारले. ते म्हणाले, शिव्या देण्यासाठी का होईना तो संकटावर मात करुण येतो. निष्ठा हवी. तामसी वृत्ती बदलता येईल. पण कच खाणारी निष्ठा बदलता येणार नाही.

तात्पर्य : खरी निष्ठा महत्त्वाची.

एनिमा म्हणजे काय?

शौचास होत नसेल, तर कधी रुग्णास शस्त्रक्रियेपूर्वी पोट साफ होण्यासाठी गुदद्वाराच्या मार्गाने काही औषधी मोठ्या आतड्यात सोडतात, यास ‘एनिमा’ असे म्हणतात. जेवणात हिरव्या पालेभाज्यांचा समावेश नसल्यास व आहार समतोल नसल्यास बद्धकोष्ठाचा त्रास होतो. कधी कधी मळाचे खडेही तयार होतात. लहान मुलांना संडास होत नसेल, तर कागदाची पुंगळी करून त्याला साबण लावून ती गुदद्वारात सारल्यास संडास होते किंवा गोडेतेल सोडल्यासही मळाचे खडे सुटतात व न दुखता संडास होते. संडास होत नसल्यास पोटातून औषध घेण्यापेक्षा गुदद्वारातून उपचार करणे सोयीचे ठरते. एनिमामध्ये पाव लिटर, अर्धा लिटर साबणाचे पाणी रबरी नळीच्या साहाय्याने व्यक्तीच्या गुदद्वारातून आत सोडतात. नंतर मळाचे खडे सुटून संडास होते. विष्ठा गोळा करण्यासाठी भांड्याची सोयसुद्धा असते. आयुर्वेद चिकित्सापद्धतीने गुदद्वारावाटे औषधी प्रविष्ट करून चिकित्सा केली जाते. या चिकित्सेस बस्ती चिकित्सा म्हणतात. मळास बाहेर काढणे याशिवाय इतर अनेक व्याधींची चिकित्सा, औषधी काढे व तेल गुदद्वारावाटे देऊन केली जाते. एनिमाचा वापर वारंवार करण्यापेक्षा आहारात योग्य ते बदल घडवून आणणेच आरोग्यपूर्ण जीवनाच्या दृष्टीने चांगले

जेनेटीक मॅपिंग म्हणजे काय?

माणसाच्या प्रत्येक पेशीत ४६ रंगसूत्रे असतात. ही रंगसूत्रे २३ जोड्यांच्या स्वरूपात असतात. यापैकी २२ जोड्या शरीरसूत्रांच्या, तर १ जोडी लिंगसूत्राची असते. व्यक्तीची शारीरिक ठेवण, डोळ्यांच्या रंग, केसांचा रंग, केसांचा प्रकार, त्वचेचा रंग, उंची, लिंग या सर्व बाबी रंगसूत्रांवर अवलंबून असतात. रंगसूत्रामध्ये वा जनुका असतात. या जनुकांवर एकेक गुणधर्म अवलंबून असतो. काही आजार जनुकात झालेल्या बिघाडामुळे निर्माण होतात असे शास्त्रीय अभ्यासातून सिद्ध झाले आहे. या जनुका जर बदलता आल्या, तर ते आजार टाळता येतील. त्यासाठी माणसात आढळून येणार्‍या सर्व रंगसूत्रांचा, जनुकांचा शोध घेऊन त्यांची रचना लक्षात येणे आवश्यक होते. अमेरिका, इंग्लंड, फ्रान्स या देशांनी म्हणूनच युनेस्कोबरोबर एकत्रितपणे ह्यूमन जिनोम प्रोजेट सुरू केला होता. याची परिणती मानवी जनुकीय संरचना पूर्णपणे ज्ञात होण्यात झाली आहे. जनुकांची रचना माहीत करण्याची पद्धत म्हणजे जेनेटीक मॅपिंग होय. जेनेटीक मॅपिंग करण्यासाठी संबंधित व्यक्तीचे रक्त वा उतीद्रव्य घेण्यात येतात. प्रयोगशाळेत विविध प्रक्रिया करून शास्त्रज्ञ त्यातून डीएनए हा रंगसूत्रांतील मूलभूत घटक वेगळा करतात. या डीएनएवरील न्युलिओसाईड्सच्या विविध संरचनांचा अभ्यास करून कोणता रोग होण्याची शयता आहे याचे विश्लेषण केले जाते. भविष्यात अशा रोगग्रस्त जनुकांची दुरुस्ती किंवा त्यात बदल घडवून आणण्यात येऊ शकतील आणि जगातील अनेक रोग टाळता येतील किंवा बरे करता येतील अशी आशा निर्माण झाली आहे.

औषध विक्रेत्याकडून तक्रारी सांगून औषधे घ्यावीत का?

एकदा एक गंमतशीर घटना बघायला मि ळाली. औषधे घ्यायला एका दुकानात गेलो होतो. तेवढ्यात एक गृहस्थ दुकानात आले व तावातावाने दुकानदाराशी भांडू लागले. “मी तुम्हाला संडास थांबण्यासाठी औषध मागितले होते ना?” दुकानदार म्हणाला, “अहो, मला वाटलं संडास होण्यासाठी औषध पाहिजे आहे!” हा झाला एक साधा किस्सा. याहून गंभीर व प्राणघातक ठरलेल्या घटनाही सांगता येतील. औषध व विष यात फक्त देणार्‍याच्या उद्देशाचा फरक आहे, असे म्हटले जाते. यावरून चुकीमुळे घेतलेल्या औषधांच्या परिणामाची कल्पना यावी. एकाचे औषध हे दुसर्‍यांसाठी विष ठरू शकते. डोकेदुखीसाठी उपयुक्त असे अ‍ॅस्पीरिन जठराचा व्रण असलेल्या व्यक्तीसाठी हानिकारक ठरू शकते. सल्फरच्या गोळ्यांनी एखाद्या व्यक्तीच्या सर्वांगावर पुरळ येऊ शकते. काही औषधांमुळे अ‍ॅलर्जी होऊ शकते. औषध विक्रेते फार्मसी अर्थात औषध निर्मिती शास्त्रातील पदविका वा पदवीधारक असायला हव्यात; पण बर्‍याचदा औषधे देण्याचे काम प्रशिक्षण न झालेल्या व्यक्तीच करतात. त्यामुळे त्यांना औषधांची माहिती नसते. तसेच औषधी निर्मितीतला पदवीधर देखील डॉटर नसतो व त्यामुळे त्याला रुग्णावर उपचार करण्याचा कायदेशीर अधिकार तर नसतोच, पण तेवढे ज्ञानही नसते. त्यामुळे वर उल्लेखल्याप्रमाणे किस्से घडतात. कधीकधी प्राणहानीही होऊ शकते. त्यामुळे औषध विक्रेत्याकडून डॉटरी सल्ल्याखेरीज व मार्गदर्शनाखेरीज कोणतीही औषधे घेऊ नयेत.