जगभरातल्या माणसांना विविध पदार्थांची ऍलर्जी असते. मासे, गाईचं दूध, अंडी आणि शेंगदाण्याची ऍलर्जी असणार्‍यांची संख्या बरीच जास्त आहे. शेंगदाण्याची ऍलर्जी असेल तर ऍनाफिलॅक्सिस नावाचा विकार होऊ शकतो. हा गंभीर स्वरूपाचा विकार आहे. यामुळे रूग्णाचा मृत्यू होण्याची शक्यता असते. 20 पैकी एका मुलाला तर 50 पैकी एका प्रौढाला अन्नपदार्थांची ऍलर्जी होण्याची शक्यता असते. त्यात दाण्याची ऍलर्जी असणार्‍यांची संख्या जास्त असते. पण यावरचा उपाय शोधण्यात शास्त्रज्ञांना यश आलं आहे. या विकारावर दीर्घकालीन उपचारांचा शोध शास्त्रज्ञांनी लावला आहे. हा विकार पूर्णपणे बरा होण्यासाठीचं औषधही लवकरच शोधलं जाईल, अशी आशा यामुळे निर्माण झाली आहे. ऑस्ट्रेलियामध्ये हे संशोधन करण्यात आलं. या प्रयोगासाठी दाण्याची ऍलर्जी असलेल्या मुलांना प्रोबायोटिक तसंच पीनट प्रोटिनचा डोस देण्यात आला. साधारण 18 महिन्यांपर्यंत हा प्रयोग करण्यात आला. या प्रयोगाच्या अंती 80 टक्के मुलं दाण्यांचं सेवन करू शकली. शास्त्रज्ञांच्या दृष्टीने हा मैलाचा दगड मानला जात आहे.

दैनंदिन जीवनात आहाराकडे विशेष लक्ष द्यायला हवं. सकाळी गरम पाण्यात लिंबू आणि मध घालून प्या तसंच उकडलेल्या किंवा परतलेल्या भाज्या खा. दिवसभरात दोन ते तीन कप ग्रीन टी प्या. भरपूर पाणी प्या. आहारात फायबरयुक्त पदार्थांचा समावेश करा. नियमित व्यायाम करा. ताजी फळं, भाज्या खा. फळांचे रस घ्या. चहा- कॉफीचं प्रमाण कमी करा. नारळपाणी, लिंबू पाणी प्या. मिठाचं प्रमााण कमी करा. आहारात पापड, लोणची घेऊ नका. तेलकट पदार्थांना फाटा द्या. शांत झोप घ्या. पुरेशा झोपेमुळे तुम्ही ताजेतवाने होऊ शकता. उन्हाळ्याचे दिवस सुरु आहेत. या काळात पाणी भरपूर पिणे आवश्यक आहे. त्यामुळे शरीराची ऊर्जा टिकवून ठेवण्यास मदत होते.

देशभरात लहानग्यांमधील स्थूलतेत प्रचंड वाढ झाली आहे. स्थूलपणा भविष्यात अनेक विकारांना निमंत्रण देतो. विशेषत: शहरी भागातील मुलांमध्ये स्थूलपणा वाढताना दिसतोय. भविष्याच्या दृष्टीनं ही फार गंभीर समस्या आहे. म्हणूनच याकडे वेळेत लक्ष देऊन लहानग्यांच्या स्थूलतेवर उपाययोजना करणं गरजेचं आहे. याबाबत जाणून घेऊ या…

मूल स्थूल आहे हेच आपण स्वीकारत नाही. आपलं मूल बारीकसं असणं आई-वडिलांनाच आवडत नाही. त्यामुळे मुलांच्या स्थूलतेकडे फारसं लक्षही दिलं जात नाही. लहान मुलांमधील स्थूलतेकडे वेळीच लक्ष दिलं नाही तर त्यांना भविष्यात मधुमेह, हृदयविकार, उच्च रक्तदाब, आर्थ्रायटिस असे घातक विकार जडू शकतात, असा इशारा तज्ज्ञ मंडळी देतात.

बिस्किटं, चॉकलेट्स, हवाबंद पदार्थांचा भरणा आपल्याकडे असतो. झटपट होणारे ‘रेडी टू इट’ पदार्थ मुलांना दिले जातात. पिझ्झा, बर्गर अशा फास्टफूडच्या अतिरेकामुळे लहानग्यांमध्ये ही समस्या वाढताना दिसतेय. मुलांच्या आहारात आरोग्यदायी पदार्थांचा समावेश करायला हवा.

स्मार्टफोन, संगणकाचा वापर वाढलाय. अभ्यासाच्या प्रचंड ताणामुळं मुलं मैदानी खेळ कमी खेळतात. घरात बसून टिव्ही बघणं किंवा पीसीवर गेम्स खेळण्यावर त्यांचा भर असतो. जास्त कॅलरीयुक्त भोजन आणि कमी हालचाल यामुळे मुलांमध्ये स्थूलता वाढतेय. त्यामुळे मुलांना मैदानी खेळ खेळायला पाठवायला हवं.

लहान मुलं चॅट करता करता किंवा टीव्ही बघत जेवतात. यामुळे गरजेपेक्षा जास्त अन्न पोटात जातं. मुलांनी खाण्याकडे जास्त लक्ष द्यायला हवं. याची काळजी पालकांनीच घ्यायला हवी.

थायरॉइडमुळेही मुलांमध्ये स्थूलपणाची समस्या उद्भवते. याची चाचणी करून घ्यायला हवी. पालकांनी स्वत:मध्ये काही बदल करून घ्यायला हवेत. मुलांना व्यायाम करायला प्रोत्साहन द्यायला हवं. मुलांना बागेत नेऊन तिथे खेळू द्यायला हवं. यामुळे स्थूलपणाची समस्या दूर होऊ शकेल.

चणे अत्यंत आरोग्यदायी मानले जातात. कर्बोदकं, प्रथिनं, तंतुमय पदार्थ म्हणजेच फायबर, कॅल्शियम आणि लोह हे घटक मुबलक प्रमाणात असतात. रोज रात्री 50 ग्रॅम चणे भिजवून दुसर्‍या दिवशी सकाळी खाल्यानं आरोग्यविषयक अनेक लाभ होतात. चण्यांमुळे होणार्‍या आरोग्यविषयक लाभांबद्दल जाणून घेऊ.

चण्यांमध्ये प्रथिनं भरपूर प्रमाणात असल्यानं भूक लवकर लागत नाही. यामुळे वजन नियंत्रणात ठेवायला तसंच कमी करायला मदत होते.

चण्यांमधला ग्लायसेमिक इंडेक्स बराच कमी असतो. तसंच यातल्या फायबर आणि प्रथिनांमुळे रक्तातलं साखरेचं प्रमाण नियंत्रणात राहायला मदत होते.

चण्यांमध्ये लोहाचं मुबलक प्रमाण असल्यानं ऍनिमिया असलल्यांसाठी ते लाभदायक ठरतात.

यात अल्फा लिनोलेनिक आणि ओमेगा 3 फॅटी ऍसिड्स असतात. यामुळे शरीरातलं कोलेस्ट्रॉल कमी होण्यासोबतच हृदयविकारापासून बचाव होतो.

कमी झोपेची समस्या असणार्‍यांनी चणे खावेत. यात अमिनो ऍसिड, ट्रायप्टोफॅन आणि सेरोटोनिन हे घटक असतात. यामुळे शांत झोप लागण्यास मदत होते.

चण्यांमध्ये कॅल्शियमचं प्रमाणही मुबलक असतं. यामुळे हाडं बळकट होतात.

चण्यांमधील फॉस्फसरमुळे रक्तातील हिमोग्लोबिनची पातळी वाढते आणि किडनीतलं अतिरिक्त मीठ बाहेर पडण्यास मदत होते.

चणे खाल्ल्याने ताणतणाव दूर व्हायला मदत होते.

चण्यातील पोषक घटकांमुळे अशक्तपणा दूर होतो. चण्यातील फॉस्फरस, मँगनीजसारख्या खनिजांमुळे त्वचाविकार दूर होतात.

किडनी हा शरीरातील अत्यंत महत्त्वाचा अवयव. शरीरातील विषारी घटक मूत्रमार्गे बाहेर टाकणं हे किडनीचं प्रमुख कार्य मानलं जातं. या कार्यात अडथळे आले तर अनेक विकारांना निमंत्रण मिळू शकतं. किडनीचं कार्य बंद पडलं तर डायलिसिसला पर्याय नसतो. किडनीच्या आरोग्याबाबत जागरूकता निर्माण व्हावी यासाठी 2006 पासून मार्च महिन्याच्या दुसर्‍या गुरूवारी जागतिक किडनी दिन पाळला जातो. यंदा 10 मार्च हा दिवस जागतिक किडनी दिन म्हणून पाळला जाणार आहे. किडनीचं आरोग्य आणि किडनी विकारांबाबत जागरूकता निर्माण करणं हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे. आपल्या सर्वांगिण आरोग्याच्या दृष्टीनं किडनी या अवयवाचं असलेलं महत्त्व या निमित्तानं अधोरेखित केलं जातं. दरवर्षी एक थीम घेऊन हा दिवस साजरा केला जातो. यंदा लहान मुलांमधील किडनी विकार ही थीम असून त्यात किडनी विकाराच्या प्रतिबंधावर भर देण्यात येणार आहे. वेळीच उपाय योजले तर मुलांमधील किडनी विकारांनाप्रतिबंध करता येतो, असा संदेश या माध्यमातून देण्यात येणार आहे.

किडनी हा शरीरातील अत्यंत गुंतागुंतीचा पण उपयुक्त असा अवयव आहे. आपल्या रक्तदाबावर नियंत्रण ठेवण्याचं तसंच लाल रक्तपेशींची निर्मिती करण्याचं आणि हाडांचं आरोग्य राखण्याचं काम किडनी करत असते. यासोबत सोडियम, पोटॅशियमसारख्या खनिजांची पातळी नियंत्रणात राखण्याचं कार्यही किडनी करते. रक्तातलं आम्लाचं प्रमाण नियंत्रणात ठेवलं जातं. मूत्राची निर्मितीही किडनीमुळे होते. अशा अत्यंत महत्त्वाच्या अवयवाची काळजी घ्यायला हवी. भारतातील आकडेवारीवर नजर टाकली तर किडनी विकारांचं गांभीर्य लक्षात येईल. प्रत्येक एक लाख लोकसंख्येपैकी 100 जणांना किडनीशी संबंधित विकार होतात. देशात वर्षाला 90,000 किडनी प्रत्यारोपणांची तर महाराष्ट्रात वर्षाला दहा हजार किडनी प्रत्यारोपणाची गरज असते. डायलिसिसची गरज असणार्‍या रूग्णांपैकी फक्त 22.5 टक्के रूग्णांना उपचार मिळतात. तर फक्त 2.5 टक्के लोकांमध्ये किडनी प्रत्यारोपण केलं जातं. लहान मुलांमध्येही किडनी विकारांचं प्रमाण बरंच जास्त आहे. जीवनशैलीतील बदलांमुळे किडनी विकारांचं प्रमाण वाढताना दिसतंय. धूम्रपान किडनीचा मुख्य शत्रू आहे. धूम्रपानामुळे किडनी विकार होण्याची शक्यता 50 टक्क्यांनी वाढते. जुनाट किडनी विकार बरे होत नाहीत. त्यावर दीर्घकालीन उपचार घ्यावे लागतात. धूम्रपानामुळे किडनीला होणार्‍या रक्तपुरवठ्यामध्ये अडथळे निर्माण होतात. त्यामुळे त्यांचं कार्य मंदगतीनं होतं. भारतात कॅन्सर आणि हृदयाशी संबंधित विकारांनंतर किडनीविकार सर्वात घातक मानले जातात. किडनीशी संबंधित विकार हे भारतातील मृत्यूंमागचं तिसरं सर्वात प्रमुख कारण आहे. त्यामुळे धूम्रपान सोडणं, आरोग्यदायी पदार्थांचं सेवन, भरपूर पाणी पिणं आणि वेळोवेळी प्रतिबंधात्मक आरोग्य तपासणी या मार्गांनी किडनी विकारांना आळा घालता येऊ शकतो.

प्रत्येक पदार्थाचं स्वत:चे असे गुणविशेष असतात. या गुणविशेषानुसार आहारात त्या त्या पदार्थांचा आहारातील समावेश नेमका कधी करायचा हे ठरत असतं. हिवाळ्यात शरीराला उष्णता देणारे तिळासारखे पदार्थ आपण खाल्ले. आता उन्हाळ्यात काही पदार्थांचा आहारात समावेशं आत्यंतिक गरजेचा आहे. दुसरीकडे काही पदार्थांना आहारातून हद्दपार करायला हवं. आरोग्यदायी उन्हाळ्यासाठी कसा असावा आहारविहार? जाणून घेऊ.

उन्हाळा आरोग्यदायी ठरण्यासाठी रसाळ फळं, ताज्या भाज्या, सॅलेड यांना आहारात वरचं स्थान असायला हवं. या दिवसात डिहायड्रेशनची समस्या डोकं वर काढते. त्यामुळे शरीरात भरपूर पाणी राहणं गरजेचं आहे. त्यामुळे कलिंगड, टरबुज यासारखी रसाळ फळं आणि टॉमेटो, काकडीसारख्या थंडावा देणार्‍या फळभाज्या यांचा समावेश आहारात करा.

कोकम सरबत आणून ठेवा. नारळ पाणी, लिंबू पाणी पित राहा. ताक, फळांचे रस, शोरबा अशा द्रवपदार्थांचं सेवन करा. यामुळे शरीरातील इलेक्ट्रॉलचं प्रमाण नियंत्रणात राहून तुम्हाला भरपूर ऊर्जा मिळू शकेल. तसंच पोषक घटकही भरपूर मिळतील.

दिवसाला 10 ते 12 ग्लास पाणी प्या. सोबतच पोषक घटकही मिळवा. स्ट्रॉबेरी, किवी किंवा अगदी बासिलचा समावेश आहारात करा. ? हिरव्या पालेभाज्या खा. पालेभाज्या पोषक गुणांची खाण मानली जातात. यात कॅन्सरविरोधी घटक असतात. रक्तातलं कोलेस्ट्रॉल कमी करण्याची क्षमता यात असते.

थंड सूप्स घ्या. काकडी, टॉमेटो, पालक यांचं सूप आहारात घेता येईल. आईस टी, आईस कॉफीचा पर्यायही आहे. पण हे पर्याय दैनंदिन आहारात नको.

अतिरिक्त प्रथिनं या दिवसात टाळायला हवीत. प्रथिनं पचायला बरीच जड असतात. त्यामुळे प्रथिनयुक्त आहार घेतल्यानं मळमळणं, निरूत्साही वाटणं अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात. तुमचं वजन 57-58 किलो असेल तर आहारात प्रथिनांचं प्रमाण 57-58 ग्रॅमपेक्षा कमी असणं चांगलं.