गाढवाची गुर्मी

एका माणसाने एक गाढव आणि एक कुत्रा पाळला होता. एकदा काही खाण्याच्या जिनसा गाढवावर लादून तो माणूस परगावला चालला होता. बरोबर कुत्राही घेतला होता. चालून थकल्यावर एके ठिकाणी विश्रांती घ्यावी, म्हणून तो माणूस थांबला आणि थोड्याच वेळात झोपी गेला. इकडे गाढव जवळच चरू लागले. कुत्र्याला फारच भूक लागली होती म्हणून ते गाढवाला म्हणाले,” अरे मित्रा, मला फारच भूक लागली बघ. तुझ्याकडे खाण्याचे पदार्थ आहेत. त्यातले थोडे मला खायला दे.” त्यावर गाढव गुर्मीतच म्हणाले, “थोडा वेळ दम धर. आपला मालक उठला, की तो तुला देईल खायला.” यावर बिचारे कुत्रे गप्प बसले. असा काही वेळ जाताच तिकडून एक मोठा थोरला लांडगा आला आणि त्याने गाढवावर झडप घातली असता गाढव ‘आपल्याला मदत करून वाचव’ म्हणून कुत्र्याची विनवणी करू लागले. तेव्हा कुत्रा म्हणाला,” अरे थोडा वेळ थांब. आपला मालक उठला की तो तुला मदत करील. ”असे कुत्रा म्हणत आहे, तेवढ्यात लांडग्याने गाढवाचे नरडे फोडून त्याला ठार केले.

तात्पर्य : गुर्मीने वागल्यास संकटकाळी कोणी मदतीला धावून येत नाही.

भोपाळ दुर्घटना का झाली?

१९८५ मध्ये भोपाळच्या युनियन कार्बाईड या कंपनीत वायूगळती झाली व त्यात ५००० लोक बळी पडले. कित्येक हजार लोक आजारी पडले. या घटनेविषयी, त्यानंतरच्या नुकसान भरपाईसाठीच्या आंदोलनाविषयी, तसेच न्यायालयातील साक्षीपुराव्यांविषयीही तुम्ही वृत्तपत्रात वाचले असेल. भारतातील औद्योगिक क्षेत्रातील सुरक्षिततेविषयी सर्वांचे डोळे उघडणार्‍या या दुर्घटनेविषयी माहिती घेऊ. भोपाळच्या कारखान्यात वायूगळती झाली. मिथाईल आयसोसायनेट हा तो वायू. सामान्यपणे मिथाल आयसोसायनेट द्रव अवस्थेत असते, पण तापमान ३१ सेंटिग्रेडच्या वर गेले तर मात्र हा द्रव वायूरूप होतो. पाणी व इतर नेक द्रावणाशी मिथाईल आयसोसायनेट संयोग पावत असल्याने चांगल्या प्रकारे निष्क्रीय अशा परिस्थितीत तो साठवावा लागतो. मिथाईल आयसोसायनेट हा अत्यंत विषारी पदार्थ आहे. हायड्रोजन सायनाईड व फॉस्जीन या विषारी वायूपेक्षाही तो जास्त विषारी आहे व त्यांच्यापेक्षा कमी प्रमाणात शरीरात गेला, तरीही गंभीर परिणाम होऊ शकतात. हा वायू त्वचा, डोळे व शरीरातील इतर आवरणांमध्ये दाह निर्माण करतो. वायू शरीरात गेल्यानंतर ४८ तासात मरणार्‍या व्यक्तींमध्ये घशात जळजळ, असह्य अशी डोळ्यांची जळजळ, छातीत वेदना व श्वसनाला खूप त्रास अशी लक्षणे दिसतात. फुफ्फुसाला सूज आल्याने मृत्यू येतो. ५-६ दिवसांत मरणार्‍या व्यक्तींमध्ये स्नायूमध्ये शक्तिपात, लुळेपणास झटके, कोमा ही लक्षणे दिसतात व मृत्यू मेंदूच्या सुजेमुळे होतो. गरोदर स्त्रियांमध्ये या वायूमुळे गर्भपात, अपेक्षित तारखेच्या आधी बाळंतपण व मृत बालकाचा जन्म अशा गोष्टी आढळून आल्या. रक्ताची रासायनिक तपासणी केल्यास त्यात मिथाईल आयसोसायनेट, सायनाईड आयन तसेच मोनोमेथीलामीन हे पदार्थ सापडले. यांच्यावरून सहजगत्या निदान होऊ शकते. या विषबाधेवरचे उपचार लक्षणानुरुप करावे लागतात. प्रतिजैविके, स्टेरॉईडस, डोळ्यांत औषधाचे थेंब व श्वसनासाठी प्राणवायू इ. उपायांचा यात समावेश होतो. अशी दुर्घटना होऊ न देणे, हाच उत्तम उपाय होय. त्यासाठी कारखान्यातील सुरक्षिततेकडे विशेष लक्ष द्यायला हवे. यंत्रसामुग्री, रसायने साठवण्याचे टँकर, रसायने वाहून नेणार्‍या नळ्या इत्यादींची देखभाल नीट केल्यास अशा दुर्घटना टाळता येतील.