सज्जनाशी मैत्री

नारायण आचार्यांच्या गुरुकुलात ज्ञानसंपादन करण्यासाठी अनेक शिष्य राहात होते. नारायण आचार्य आपल्या शिष्यांवर चांगले संस्कार होतील अशा कथा सांगत असत आणि शिष्यांच्या मनातील ! शंकांचे निरसन व्हावे म्हणून प्रश्नोत्तराचा कार्यक्रम घेत असत. एकदा असेच सर्व शिष्यांना एकत्र बोलावून ’कोणास काही शंका आहेत का? असल्यास विचारा!’ असे त्यांनी आपल्या शिष्यांना आवाहन केले. त्यावर एका शिष्याने विचारले, ’’गुरुजी, आपला सच्चा मित्र कोणास समजावे?’’ त्यावर आचार्य म्हणाले, जगात चार प्रकारचे लोक असतात. काही लोक देवाची भक्ती करतात पण त्यांना जो कोणी भेटेल त्यालाही ते देव मानतात: काही लोक देवाची भक्ती करतात पपा त्यांचे लोकांशी व्यवहार चांगले नसतात. काही लोक सतत देवाची भक्ती करतीलच असे नाही पण समाजात राहाताना समाजाबरोबर सद्भावनेने वागतात. मात्र काही लोक स्वतः देव मानत नाहीत, त्याला हात जोडीत नाहीत आणि इतरांनाही जोडू देत नाहीत आणि लोकांची पण कदर करीत नाहीत. बघ, समाजात याच चार प्रकारचे लोक दिसतात. या चार पैकी कोणाला कोणत्या प्रकारात बसवायचे, कोणाशी किती संबंध ठेवायचे, कोणाशी किती संबंध ठेवायचे नाही आणि कोणाला मित्र बनवायच हे तुच ठरव! हे ऐकल्यावर शिष्य या गोष्टीवर ८ विचार करू लागला. आजपर्यंत हे व्यवहारिक ज्ञान त्याला कोणीच दिले नव्हते. हा जगाचा व्यवहार त्याला नवीन होता. परंतु त्याने या गोष्टीवर बराच विचार केला. मग आचार्यांना म्हणाला, ‘‘पहिल्या प्रकारचा माणूस मैत्री करण्यासारखा आहे.’’ त्यावर आचार्य म्हणाले, हुशार आहेस. आयुष्यात अशाच लोकांशी मैत्री कर! जे तुला त्रासदायक ठरणार नाहीत.

तात्पर्य – मैत्री ही नेहमी सजनांशीच करावी.

मुलांसाठी मेडिकल जनरल नॉलेज- अर्धशिशीर म्हणजे काय? ती कशामुळे होते?

ऑफिसच्या कामामुळं तणाव वाढतो… त्यामुळं नकळत अर्धशिशीचा (मायग्रेन) विकार जडतो. हा विकार जडण्यामागे आणखीही बरीच कारणं असली तरी तो गंभीर आहे हे मात्र नक्की… मात्र काही घरगुती उपायांनी हा विकार हमखास दूर करता येतो. आपल्या रोजच्या जेवणात खाद्यपदार्थांना चव यावी यासाठी वापरल्या जाणार्‍या मिठानं अर्धशिशीवर चांगलाच फायदा होतो. हा विकार असणार्यांनी ताबडतोब एक ग्लास ताज्या लिंबाचा रस किंवा लेमोनेड प्यायला हवं. या रसात मीठ मात्र घालावंच लागेल. कारण अर्धशिशीवर खरा इलाज मिठानंच होतो. आणखी एक सोपा इलाज म्हणजे लिंबू कापून त्याचा अर्धा भाग कपाळावर चोळल्यास अर्धशिशी पळालीच म्हणून समजा.

शरीरातील सोडियमचं (म्हणजेच मिठाचे) प्रमाण कमी झाल्यामुळेच अर्धशिशी सुरू होते. त्यामुळं ते प्रमाण वाढवणं हाच रामबाण उपाय ठरतो. रोज वापरल्या जाणार्‍या मिठापेक्षा उपचारासाठी सैंधव मीठ वापरणं जास्त चांगलं. कारण त्यामुळं तत्काळ फायदा होतो. सैंधव मिठामुळं डोकेदुखी लगेच थांबतेच, पण ते खाल्ल्याानं रोगप्रतिकार शक्तीही वाढते. शिवाय या खास प्रकारच्या मिठामुळं शरीरात सेरोटोनिन नावाच्या हार्मोन्सचा चांगला विकास होतो. ज्यामुळं शरीराला चांगली ऊर्जा मिळते. नेहमीच्या वापरातील मीठही घेत राहिल्यास शरीरात अल्काईन आणि इलेक्ट्रोलाइट्स वाढण्यास चांगली मदत होते. या दोन्ही रसायनांमुळं शरीराचं सर्वच काम सुरळीत पार पडतं. त्यामुळं यापुढं अर्धशिशी सुरू झाली की लगेच मीठ आणि लिंबू पिळलेलं पाणी प्यायला विसरू नका.

अर्धशिशी हा विकार आठवड्यातून किमान दोनदा तरी बळावतोच. ज्यांच्या घराण्यात पूर्वीपासून हा विकार चालत आला असेल त्यांनाच प्रामुख्यानं तो होतो. कपाळाच्या अर्ध्या भागात ठराविक वेळ तीव्रतेनं दुखतं. हा विकार चक्कर, उलटी, थकावट अशा काही विशिष्ट आजारांना निमंत्रण देतो, त्यामुळं त्यावर वेळीच उपचार करणं गरजेचं असतं. डोकेदुखी सुरू झाली की गोळ्या घेऊन ती थांबवण्याकडे कल असतो. मात्र काही खाद्यपदार्थ खाल्ल्यामुळेही अर्धशिशी थांबवता येते. पुरेशी झोप हा या विकारावर जालीम उपाय आहे. ताज्या आणि हिरव्या पालेभाज्यांमध्ये मॅग्निशियम मोठ्या प्रमाणावर असते. हे रसायन अर्धशिशीसारखा विकार चुटकीसरशी घालवतात. गव्हामध्येही मॅग्निशियम असते. हा विकार झालेल्यांनी आहारात जास्तीतजास्त गव्हाचा वापर करायला हवा. जेवणात मासे असणे चांगले. कारण त्यात ओमेगा-३ हे फॅटी ऍसिड आणि भरपूर व्हिटॅमिन्स असतात. अर्धशिशीमुळे होणारा त्रास मासे खाण्यामुळे बर्‍याच प्रमाणात कमी होऊ शकतो. साय नसलेले दूध प्यायल्यानेही किंवा दुधापासून बनविलेले कोणतेही पदार्थ खाल्ल्याने या विकारावर चांगला फायदा होतो. दुधात व्हिटॅमिन-बी भरपूर असते. त्याला रायबोफ्लेविन असंही म्हटलं जातं. शरीरातील पेशींना ते ऊर्जा देण्याचं काम करतात. पेशींना ऊर्जा मिळाली नाही की अर्धशिशी होऊ शकते. अर्धशिशी सुरू झाली की लगेच गरगमागरम कॉफी प्यायलाच हवी. कॉफीमधील रसायनामुळे हा विकार नाहीसा होतो. बाजरीमध्ये फायबर, ऍन्टीऑक्सिडंट आणि मिनरल असतात. आलं खाल्ल्यामुळेही अर्धशिशी पळून जाते. आहारात आल्याचा वापर करायलाच हवा.

वास्तू

झोपण्याच्या खोलीत नेहमी सुंदर, कलात्मक व हसणार्‍या बाळाची प्रतिमा लावा.

च्युइंगम चावल्याने मानसिक क्षमतेत पन्नास टक्के इतका फायदा होऊ शकतो. याने आपला हार्ट रेट वाढतो आणि या कारणाने रक्ताचा असरही वाढतो. यामुळे मेंदूतील ऑक्सिजनचे प्रमाण वाढते. यामुळे स्मरणशक्तीमध्ये अधिक फायदा होतो.

सल्ला

आले स्वच्छ करून फ्रिजरमध्ये ठेवल्यास अधिक काळ टिकते. तसेच सहज चिरता व किसता येते.

चेहर्‍यावरील सुरकुत्या घालविण्यासाठी

पपई-चेहर्‍यावर सुरकुत्या दिसत असतील तर पपईचा गर काढून चेहर्‍यावर लावा. हळूहळू सुरकुत्या नाहीशा होतील.

नाशिकचा चिवडा

साहित्य – अर्धा किलो भाजके पोहे, अर्धा कप डाळ, खोबर्‍याचे काप, १ कप शेंगदाणे, स्लाइस करून उन्हात वाळवलेला कांदा, अर्धा कप काळा मसाला, २ चमचे तिखट, मीठ, ७-८ आमसुलं, धने-जिरे पूड, पिठी साखर, बारीक चिरलेला लसूण, २ चमचे आल्याचा कीस, २ चमचे तेल, फोडणीचे साहित्य.

कृती – तेल तापवून, कांदा लालसर तळून घ्या. दाणे, डाळ, खोबरं तळून घ्या. आमसुलं कुरकुरीत तळा. आलं, लसूण तळा. (आमसुलं, आलं, लसूण वाटून घ्या.) फोडणी बनवून त्यात आमसूल इ. वाटलेला मसाला परता.

किडनीस्टोनवर द्राक्षे खाणे लाभदायक

किडनीस्टोनवर द्राक्षांचे सेवन करणे उपयुक्त ठरते. द्राक्षात अलबुमीन आणि सोडिअम क्लोराइड यांचे प्रमाण खूप कमी असते. त्यामुळे किडनी स्टोन आजाराने ग्रस्त असलेल्यांनी फळांमध्ये द्राक्षांना प्रधान्य द्यावे.

हसा आणि शतायुषी व्हा!

आज गण्याने कमालच केली

पुन्हा बँकेत जाऊन झोपला

कारण तिथे लिहिले होते की ‘यहॉं सोने पर लोन मिलता है’

आंतरिक बल (भाग – १)

संकल्प शुद्ध और सकारात्मक हैं तो बोल और कर्म भी शुद्ध और सकारात्मक होगा। अगर संकल्प चोरी के हैं, चरित्रहीनता, समाज विरोधी, कानून विरोधी के हैं तो रास्ता जेल में खुलेगा। अगर मन में ईर्ष्या, दबंगई, पीठ पीछे निंदा, सभी पर हकूमत, दूसरों को दबाने, काम करना नहीं सिर्फ श्रेय लेने का है, किसी को आगे न आने देने के हो तो यह रास्ता मानसिक अशांति, पारिवारिक अशांति, संस्था में अशांति, देश में अशांति ही लायेगा चाहे आप भौतिक रुप से सम्पन्न दिखेंगे। आप अपने आसपास चापलूस लोगों से घिर जायेंगे। आपकी समझ काम नहीं करेगी। आपको अच्छे लोग दुश्मन दिखेंगे। हमारी जो भावना होती है उस अनुसार फल मिलता है। इसलिये अपनी भावना को श्रेष्ट बनाओ। आपसे चाहे छोटे हैं चाहे बड़े हैं दोनों की तरफ कल्याण की भावना रखो। बड़े भी गलतियां करते हैं, उनके भी आसुरी संस्कार हैं। चाहे कितना महान हो उसे भी कल्याण भावना की जरूरत होती है क्योंकि वह दूसरों का कल्याण करते-करते खुद अन्दर से खाली हो जाते हैं, उन्हें लोग मन से प्यार नहीं करते, मजबूरी से प्यार और ऊपर-ऊपर का प्यार करते हैं।

छोटे-छोटे कदमों से आप अपना रास्ता विकास की ओर खोल सकते हैं। किसी को मिलने का समय दिया है तो उसकी पालना करें। कोई निर्णय लिया है तो उसे पूरा करें। किस भावना से हॉं या ना या साथ दे रहे हैं। अपनी भावना शुद्ध हो, धोखा देने की न हो, नुकसान करने की न हो, चाहे वह विरोधी भी हो। याद रखो विचार के पीछे भावना क्या है उस अनुसार मन में शांति या अशांति महसूस होगी। जब हम किसी चीज से विदा लेते हैं तो मन में दुख की भावना होती है। सुबह नींद से विदा लेते हैं तो आपको लगता है काश थोड़ा और सोने को मिलता। टीवी पर पसंदीदा कार्यक्रम खत्म होने पर दुख होता है। स्वादिष्ट खाना मिलना बंद हो जाये तो आप दुखी हो जाते हैं। ऐसे दुख की दुविधा है। ऐसी जीवन में कई दुविधायें होती हैं। सिर के बाल झड़ रहे हो तो दुख होता है। उठने, बैठने, भागने में बुढ़ापे में जो दिक्कतें आती है इससे दुख होता है। लड़की की शादी होने पर विदाई के समय परिवार के सभी सदस्य रोते हैं। ए.सी. कमरे से बाहर आते हैं तो थोड़ी देर असुविधा होती है। दिन में ऐसी कई सुखद बातें दिखाई देगी जिनसे मन का लगाव होता है उन्हीं के कारण झगड़ा होता है। जिस चीज से लगाव होता है वह सुखद महसूस होती हैं। यदि हमें मनपसंद चीज नहीं मिलती है तो मन में उस चीज को पाने के विचार चलते हैं। परिवार के सदस्यों को एक-दूसरे से उम्मीदें होती हैं जब वह पूरी नहीं होती तो दुख होता है। अचानक बिजली चली जाये तो दख होता है, मन उसे कहीं-न-कहीं स्थायी बनाने का सोच रहा था। किसी चीज को जीवन भर स्थायी बनाने की इच्छा ही कुत्ते की पूँछ है। पूँछ सीधी हो न हो मुझे सीधा जरूर होना है। इंसान इन छोटे-छोटे सखों को छोड़ना नहीं चाहता। जितना-जितना ध्यान को बढ़ायेंगे उतना ही यह सुख परेशान नहीं करेंगे।

(प्रजापिता ब्रम्हाकुमारी ईश्‍वरीय विश्‍व विद्यालय)

जीवन चक्र

जल-जल कर और तड़प-तड़प कर मैं अपने हाथों को मरोड़ रही हूँ। इसका मतलब है कि मैं पछता रही हूँ। क्यों पछता रही हूँ ? जो मेरे पति परमेश्वर हैं, जो मेरे प्रीतम हैं, उनसे मैं अलग हो गई हूँ और उनको ढूँढने के लिए मैं पागल हो गई हूँ। पागल होना यहॉं पर बाहर की दुनिया के पागलपन का ज़िक्र नहीं है। वह बता रही है कि इतनी कशिश मुझमें पैदा हो रही है, प्रभु से मिलने की कि मैं हर कष्ट उठाने के लिए तैयार हूँ। महापुरुष हमें बार-बार समझाते हैं कि हमें प्रभु से अलग हुए, प्रभु से बिछुड़े हुए लाखों-करोड़ों साल हो गए हैं और हमारी आत्मा एक योनि से दूसरी योनि में भटक रही है। वह चौरासी लाख जियाजून के चक्कर में लगी हुई है, उसमें फँसी हुई है, उसमें अटकी हुई है और उन योनियों में वह कष्ट ही उठाती रहती है। कर्मों के विधान के साथ-साथ उसके ऊपर काल का जो जाल है, वह बिछा रहता है। हमारी रूह अपने आप उस जाल से नहीं निकल सकती। जब तक हम उस जाल में फँसे रहेंगे, तब तक एक दुःख-दर्द के बाद दूसरा दुःख-दर्द हमारे साथ रहेगा। यहॉं पर बाबा फरीद जी हमें यही समझा रहे हैं कि जब हमें यह मालूम हो जाए कि जो हमारा असली रूप है, वह शारीरिक नहीं बल्कि आत्मिक है, तो फिर हममें प्रभु से मिलने की तड़प और भी जाग उठती है और इसी के बारे में आगे बता

तै सहि मन महि कीआ रोसु ॥ मुझु अवगन सह नाही दोसु ॥

यहॉं पर आत्मा परमात्मा से कह रही है कि हे प्रीतम! लगता है आप मुझ से रूठ गए हो। जब हमारा प्रियतम हम से रूठ गया हो, हम से बातचीत भी नहीं करता हो, तो हमें लगता है कि उसे गुस्सा आ गया है और हमें समझ में नहीं आता कि हम कैसे उस अवस्था में पहुँचें, जिसमें कि हम पहले थे। यहॉं पर उसी के बारे में बता रहे हैं कि ’हे प्रीतम! तुम मुझसे रूठे क्यों हो, तुम मुझसे नाराज़ क्यों हो? जिसके कारण तुम रूठे हो, उसमें तुम्हारा कोई दोष नहीं है। जो अवगुण हैं, जो दोष हैं, वे मुझ में हैं।’ तो वे उस अवस्था की बात कर रहे हैं, जहॉं पर इंसान को यह मालूम हो जाता है कि उस परमेश्वर के ज़रिये ही यह सारी सृष्टि चल रही है, कर्तापुरुष भी वही है, उसने ही हमें सँभालना है। उसके हुक्म से हर एक पत्ता हिलता है, उसके हुक्म से ही हमारी जिंदगी में उतार चढ़ाव आते हैं। तो वह अवस्था, जिसके बारे में गुरुवाणी में आया है, ’तेरा भाणा मीठा लागे,’ उस अवस्था की यहॉं बात कर रहे हैं कि हमें एक ऐसी जिंदगी जीनी है, जिसे हम प्रभु की मर्जी से जीयें। हम यह न सोचें कि हम गुणों से भरपूर हैं, हम यह जान लें कि हम इंसान तो ग़लतियॉं करते ही रहेंगे और हर समय प्रभु से उसकी दया-मेहर, उसकी कृपा मॉंगते रहेंगे। आगे बाबा फरीद जी फ़रमा रहे हैं : तै साहिब की मै सार न जानी । र जोबनु खोइ पाछै पछुतानी ॥ यहॉं वे कह रहे हैं कि हे परमात्मा! मैंने आपकी कद्र नहीं जानी, आपको मैंने पहचाना नहीं। जो मेरी जवानी का समय था, वह मैंने गँवा दिया। मैंने अपना ध्यान आपकी ओर नहीं किया और अब मैं पछता रही हूँ। हम अपनी जिंदगी को देखें, जब हम बच्चे होते हैं तो यहॉं के तौर-तरीके सीखने में, रीति-रिवाज़ सीखने में, पढ़ाई-लिखाई करने में समय निकल जाता है। जब बड़े होते हैं, तो किसी कार्य में लग जाते हैं, चाहे नौकरी करें, चाहे व्यापार करें और जब हमारी शादी हो जाती है, बाल-बच्चे हो जाते हैं तो उनके पालन-पोषण में लग जाते हैं और कोशिश यही करते हैं कि बच्चों को अच्छे तरीके से ीशींींश्रश (आबाद) कर सकें और तब तक हम बुढ़ापे की अवस्था में पहुँच जाते हैं। यहॉं पर बाबा फ़रीद जी हमें समझा रहे हैं कि अगर हमने अपनी जवानी का समय सिर्फ घर गृहस्थी में या जीने के साधन इकट्ठे करने में गँवा दिया,

(कृपाल आश्रम, अहमदनगर)

जशास तस

एकदा कोल्हीणबाईला दोन पिले झाली. तिला खूप आनंद झाला. सहसा ती आपल्या पिलांना एकटे सोडून ती कुठे जात नसे. पण एकदा फारच भूक लागल्याने थोडक्या वेळात काही तरी खाऊन यावे, म्हणून कोल्हीण बाहेर पडली आणि जरा पुढे जात नाही, तोच एका गरुड पक्षिणीने झडप घालून त्यातील एक पिलू चोचीत धरले. ते पाहून कोल्हीण पक्षिणीला म्हणाली, बाई गं, दया दाखव माझ्यावर. देवाला किती नवस बोलले., तेव्हा किती तरी दिवसांनी मला ही पिलं झाली. त्यातील एक नेऊन मला दुःखात लोटू नकोस. पाहिजे तर मी तुझे पाय धरते, पण माझ्या पिलांना सोड बाई.’’ पण कोल्हीणीची विनवणी गरूड पक्षिणीने झिडकारून लावीत चोचीत धरलेले कोल्हिणीचे पिलू आपल्या घरट्यात नेऊन आपल्या पिलांना खाऊ घातले. ते पाहून कोल्हीण संतापाने पेटून उठली. या बाईला चांगला धडा शिकवावा, म्हणून ती कामाला लागली. पलीकडे पेटलेला विस्तव दिसताच त्यातील एक कोलीत तिने झाडाच्या बुंध्याजवळ आणून टाकले. त्यावर वाळलेली ढीगभर गवतकाडी टाकताच गवताने पेट घेतला. त्या धगीने ते झाडही पेटले. त्या आगीने झाडावर असलेली गरुड पक्षिणीची पिले होरपळून खाली पडताच कोल्हीण बाईने ती खाऊन परतफेड केली.

तात्पर्य – आपल्या सामर्थ्याचा वृथा गर्व करु नये.

मुलांसाठी मेडिकल जनरल नॉलेज- सेप्ट्रॉनचे औषध घेतल्यानंतर रिऍक्शन येते का?

तुम्ही डॉक्टरांकडे गेल्यानंतर तपासणी झाल्यावर औषध लिहून देण्यापूर्वी ‘‘तुम्हाला सेप्ट्रॉनची रिऍक्शन येते का?’’ असा प्रश्‍न डॉक्टरांनी नक्कीच विचारला असेल. सेप्ट्रॉन हे एक अत्यंत उपयुक्त असे औषध आहे. सल्फामेथोक्झॅझोल व ट्रायमिथोप्रीम या दोन्ही औषधांचे ५ः१ या प्रमाणात मिश्रण म्हणजे सेप्ट्रॉन होय. अनेक जिवाणूंना मारण्यासाठी या प्रभावी औषधाचा वापर केला जातो. बरेचदा सुरुवातीस हेच औषध दिले जाते.

कोणत्याही द्रव्याला शरीराकडून स्विकारले जाईलच असे नाही. काही वेळा शरीर असे द्रव्य नाकारते. यालाच आपण ऍलर्जी किंवा वावडे असे म्हणतो. पेनिसिलीनसारख्या इंजेक्शनद्वारे दिल्या जाणार्‍या औषधाला रिऍक्शन येऊ शकते. ती फार गंभीर स्वरूपाची असते व क्वचित मृत्यूही येऊ शकतो. सेप्ट्रॉनलाही रिऍक्शन येऊ शकते. कोणत्याही द्रव्याला शरीराच्या प्रतिकारशक्तीने नष्ट करण्यासाठी दिलेला प्रतिसाद म्हणजेच रिऍक्शन होय. सेप्ट्रॉनला येणारी विशिष्ट प्रकारची रिऍक्शन म्हणजे अंगावर सर्वत्र पुरळ येतो. हा पुरळ नंतर लाक्षणिक चिकित्सेनंतर बरा होतो. क्वचित प्रसंगी जास्त गंभीर रिऍक्शन येऊ शकते. मृत्यूही येण्याची शक्यता नसली तरी शारीरिक त्रास बराच होतो. त्यामुळे एकदा सेप्ट्रॉन व सल्फरला रिऍक्शन आल्यास ते लक्षात ठेवून डॉक्टरांना तसे सांगावे, म्हणजे पुढील धोके टळतील.

हसा आणि शतायुषी व्हा!

इंग्रजी माध्यमात पदवीधर झालेल्या सुनेने सासुला विचारलं:

’तडफड’ म्हणजे नेमके काय असतं ?

सासु शांतपणे उठली, आणि वायफायचा स्विच बंद केला.

म्हणाली… ‘घे अनुभव’.

वास्तू

तुमच्या घराच्या जर वायव्य दिशेस स्वयंपाकगृह अथवा मुख्य शयनगृह असेल तर त्या पतीपत्नीमध्ये खटके उडण्याचे प्रमाण फारच मोठ्या प्रमाणावर असते. अशा वास्तू म्हणजे भांडणे, अशांतता व असमन्वय यांचे माहेरघरच असते व एकंदरीत त्या कुटुंबाची अधोगतीकडे वाटचाल होत असते.

सकाळ व संध्याकाळ दोन्ही नाकपुड्यांमध्ये तीळ तेल / खोबरेलतेल किंवा हे बोटाने लावावे. च्यवनप्राश १० ग्रॅम सकाळी सेवन करणे

केसांची मुळे बळकट होण्यासाठी

डोक्यावरील सर्व केस पुढे पाडून विंचरा, डोके डावीकडे झुकवून केस डावीकडे पाडून व उजवीकडे डोके करून केस उजवीकडे पाडून विंचरावेत. यामुळे केसांची मुळे बळकट होऊन केस चमकदार व निकोप होतात.

टोमॅटोच्या साली काढण्यासाठी

जर टोमॅटोच्या साली काढावयाच्या असतील थोडा वेळ गरम पाण्यात ठेवून नंतर त्यांच्या साली काढा. साली सहजतेने निघतील.

कोबीच्या वड्या

साहीत्य – ३०० ग्रॅम कोबी, १ वाटी हरभर्‍याची डाळ, १/२ वाटी तूरीची डाळ, १ चमचा गरम मसाला, १ लिंब, कढीपत्ता, कोथींबीर, १/२ चमचा साखर, मीठ, तेल, हिंग, हळद.

कृती – दोन्ही डाळी दोन तास भिजत घाला. नंतर वाटून घ्या. कोबी किसून घ्या. नंतर सर्व एकत्र करून गोळा तयार करून घ्या. एका थाळीला तेलाचा हात फिरवा. त्यात वरील गोळा थापा. नंतर कुकरमध्ये ठेवून वाफवून घ्या. गार झाल्यावर चौकोनी वड्या कापा व तव्यावर तेल घालून तळा.

मुलांना वेळ कसा द्यावा

जर तुम्ही नियमित व्यायाम करत असाल तर तुमच्यासोबत तुमच्या मुलांनाही त्यात सामील करा. त्यांनाही तुमच्यासोबत मॉर्निंग वॉकसाठी बाहेर घेऊन जा. त्यामुळे त्यांनाही चांगल्या सवयी लागून आरोग्यही उत्तम राखण्यास मदत होईल. त्यासोबतच तुम्ही एकमेकांसोबत अधिक वेळ घालवू शकाल.

विस्मरण वाढलंय?

विशिष्ट वयानंतर स्मरणशक्तीवर परिणाम होऊ लागतो. वैद्यकीय भाषेत या स्थितीला अल्झायमर किंवा स्मृतीभ्रंश असं म्हटलं जातं. अल्झायमर हा वार्धक्याशी संबंधित विकार असला तरी 65 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या व्यक्तीलाही तो जडू शकतो. वयोपरत्वे अल्झायमरची तीव्रता वाढू लागते. हा डिमेन्शियाचा सर्वसाधारणपणे आढळून येणारा विकार आहे. यामुळे माणसाची विचार करण्याची शक्ती आणि पद्धत, स्मरणशक्ती आणि वागणूक यावर परिणाम होतो. मेंदूतल्या पेशी मृतवत झाल्याने अल्झायमर जडतो. अल्झायमरमागील नेमकी कारणं अद्याप स्पष्ट झालेली नाहीत. मेंदूत ऍमिलॉइड प्लाक आणि ताउ टँगल्स या घटकांची निर्मिती झाल्याने स्मरणशक्तीवर परिणाम होऊ लागतो असं तज्ज्ञ सांगतात. यामुळे मज्जासंस्थेच्या पेशींच्या कार्यात अडथळे येऊ न मेंदूतल्या पेशी नष्ट होतात. अल्झायमरच्या रूग्णांच्या मेंदूत विशिष्ट रसायनांची कमतरता निर्माण होते. यामुळे संदेशवहन योग्य पद्धतीने होत नाही. 65 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या लोकांना हा विकार जडण्याची शक्यता दुपटीने जास्त असते.

मधुमेह हिरावून घेऊ शकतो दृष्टी

मधुमेह ही सध्या सर्वात वेगाने वाढणारी शारीरिक समस्या आहे. यामुळे रक्तातील साखरेची झपाट्याने वाढ होते; मात्र जखमा लवकर बर्‍या होत नाहीत. मधुमेहामुळे अनेक गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. रक्तातील साखरेची वाढलेली पातळी दृष्टी हिरावून घेऊ शकते. म्हणजेच मधुमेहामुळे डोळ्यांच्या दृष्टीशी संबंधित समस्या असू शकतात. त्याला डायबेटिक रेटिनोपॅथी असे म्हणतात. डायबेटिक रेटिनोपॅथी मधुमेही रुग्णांची दृष्टी हिरावून घेऊ शकते. याचा परिणाम रेटिनामधील रक्तवाहिन्यांवर होतो. मधुमेहामुळे होणार्‍या डोळ्यांच्या समस्यांमुळे रक्तवाहिन्या ङ्गुगतात. त्यातून गळती होण्याचा धोका असतो. या कारणामुळे ते कमी दृश्यमान होतात. कालांतराने समस्या आणखी गंभीर होऊ शकते. म्हणूनच मधुमेहाच्या रुग्णांनी वर्षातून एकदा तरी डोळे तपासले पाहिजेत. रक्तातील साखरेची पातळी वाढणे आणि मधुमेहामध्ये डोळ्यांच्या समस्या वाढणे हे त्यामागील प्रमुख कारण आहे.

रक्तातील साखर लहान रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळा आणते आणि त्यामुळे डोळे नवीन रक्तवाहिन्या बनवण्याचा प्रयत्न करतात. या वाहिन्या व्यवस्थित तयार होत नसल्यामुळे डायबेटिक रेटिनोपॅथीचा त्रास सुरू होतो. मधुमेहाकडे योग्य लक्ष न देणे, उच्च रक्तदाब किंवा साखरेची पातळी सतत जास्त राहणे आणि मद्यपान, सिगारेटचे व्यसन यामुळे ही समस्या उद्भवू शकते. सुरुवातीला अनेक मधुम ेही रुग्णांमध्ये डायबेटिक रेटिनोपॅथीची लक्षणे दिसत नाहीत; पण समस्या वाढत जाते तशी दृष्टी धूसर होणे, कमी होणे, चक्कर येणे, डोकेदुखीचा त्रास आदी जाणवू शकते. म्हणूनच मधुमेहावर चोख उपचार करणे गरजेचे ठरते. मधुमेहामध्ये डोळ्यांच्या समस्या टाळण्यासाठी नियमितपणे डोळे तपासत राहणे, रक्तातील साखर आणि रक्तदाब नियंत्रित करण्याचा प्रयत्न करणे, सकस आहार आणि निरोगी जीवनशैलीबरोबरच शारीरिक हालचाली, व्यायाम करत राहणे, आठवड्यातून किमान तीन ते चार दिवस नियमित व्यायाम करणे आदी उपाय आवश्यक ठरतात. धावणे, चालणे किंवा सायकल चालवल्यास डोळे चांगले काम करतात.