कोळ्याचे जाळे

एका माणसाने आपल्या घरात रेशमाचे किडे
पाळले होते. ते तेथे मजेने राहत असता एके दिवशी
तेथे जवळच एक कोळी जाळे विणू लागला. तेव्हा
रेशमाचा किडा त्याला म्हणाला,”
अरे मित्रा, इतया कष्टाने तू हे जाळे विणतोस,
त्याचा काही उपयोग आहे का कोणाला?”
त्यावर कोळी त्याच्यावर खेकसून म्हणाला,
“मूर्खा, तुला यातले काही कळते का? कशाला
मध्येच तोंड खुपसून माझ्या कामाचा खोळंबा
करतोस? असे फालतू प्रश्न मला पुन्हा विचारु
नकोस. मी जे जाळे विणतो,
ते जगाच्या कल्याणासाठी, एवढेही तुला
समजत कसे नाही?”
असे तो म्हणत आहे, तोच घराचा मालक तेथे
आला आणि त्याने झाडूच्या फटकार्‍याने कोळ्याला
जाळ्यासह झाडून दूर फेकून दिले.
तात्पर्य ः जे कृत्य आपल्याला महत्त्वाचे वाटते
तसे ते इतरांनाही वाटावे, हा तर मूर्खपणाच.

जीभ बाहेर काढायला सांगून डॉटर काय तपासतात?

डॉटरांकडे गेल्यावर स्टेथास्कोपने तपासणे आणि जीभ बाहेर काढून तपासणे, या दोन गोष्टी डॉटर करतात; हे आपण लहानपणापासून बघत आलो आहोत. प्रसंगी कोणी डॉटरांना वाकडे दाखवून पूर्वी दिलेला इंजेशनाचा, कडू औषधाचा सूडही घेतला असेल! बर्‍याच आजारांचा परिणाम आपल्या जीभेवर दिसून येत असतो. जिभेला पचनसंस्थेचा आरसाच म्हटले जाते. काही काही आजारांचे निदान केवळ जीभ पाहून होऊ शकते. जीभ बाहेर काढायला लावून डॉटर जीभेचा रंग, जिभेवर जमलेला थर, चिरा, व्रण, जिभेचा आकार, जिभेच्या हालचाली आणि जिभेवरील स्वादांकुर बघतात. निरोगी व्यक्तीची जीभ लालसर, ओली आणि विशिष्ट आकाराची असते. जिभेवर थोडासा थर असतो, परंतु तो फक्त जिभेच्या मागच्या बाजूस असतो. काविळीमध्ये जीभ लाल न दिसता पिवळसर दिसते. शरीरात रक्त कमी झाले असेल, तर जीभ लाल न दिसता फिकट दिसते. ऑसिजनच्या कमतरतेमुळे जीभ निळसर दिसते. जिभेवर पांढरट- पिवळट थर जमला असेल तर आजारपणाचे किंवा अस्वच्छतेचे लक्षण असते. तापामध्ये तोंड आलेले असेल किंवा दातांच्या आजारामुळे किंवा कुठल्याही आजारामुळे तोंड उघडावयास त्रास होत असे किंवा तोंडाची स्वच्छता नीट राखली नसेल, तर जीभेवर थर जमतो, नाकाच्या काही आजारात, नाक चोंदल्यामुळे, तोंडाने श्वासोच्छ्वास करण्यानेही जिभेवर थर जमतो. टॉयफाइडच्या तापात जीभ ही फक्त मध्यभागीच थरयुक्त असते. या आजाराचे निदान करण्यासाठी जीभ बघण्याचा चांगला उपयोग होतो. पचनसंस्थेच्या आजारामध्ये, अजीर्ण झालेले असल्यास, क्षयरोगामध्ये, मधुमेहामध्ये जिभेवर थर जमतो. मोठ्या प्रमाणात शरीरातून पाणी गेले असेल तर; उलट्या-हगवण यांत, जीभ कोरडी दिसते. तीव्र आजारातही जीभ कोरडी दिसते. अर्धवट तुटलेल्या दातांमुळे जीभेवर जखमा दिसतात. जिभेच्या कडकपणा जाऊन ती शिथिल दिसत असेल, एका बाजूला झुकलेली दिसत असेल, तर ते पक्षाघाताचे लक्षण असते. बघा, डॉटरांना किती गोष्टी एवढ्याशा जिभेवरून कळतात!

काही लोक झोपेत का चालतात?

झोपेत चालणार्‍यांच्या गोष्टी तुम्ही ऐकल्या असतील. झोपेत बडबडणारे खूप असतात. त्यामानाने झोपेत चालणार्‍यांचे प्रमाण बरेच कमी असते. मोठ्या माणसांपेक्षा मुलांमध्ये हा प्रकार जास्त प्रमाणात आढळून येतो. अशी व्यक्ती झोपेतच उठते. घरात फिरते वा घराबाहेर पडून अनेक ठिकाणी जाऊ शकते. स्वतःला इजा करण्याची शयता मात्र फार कमी असते. अर्थात अपघात होऊ शकतात. खरेच का अशी व्यक्ती झोपलेली असते? याचे उत्तर नकारार्थी द्यावे लागेल. ही व्यक्ती जागी नसतेच. पण झोपलेलीही नसते! ती मधल्याच कोणत्यातरी भ्रमिष्ट अवस्थेत असते. अशा वेळी व्यक्तीच्या मेंदूच्या कार्याचा आलेख तपासला, तर तो झोप वा जागेपणा या दोन्हींच्या सामान्यपणे आढळणार्‍या आलेखांपेक्षा वेगळा असल्याचे लक्षात येते.

गमतीची गोष्ट म्हणजे त्या व्यक्तीची बौद्धिक क्षमता इतकी एकाग्र होऊ शकते की, दिवसभर न सुटलेले एखादे गणित ती व्यक्ती अशा अवस्थेत सोडवू शकते. वाईट म्हणजे अशा अवस्थेत ती व्यक्ती चोरी वा खूनही करू शकते. झोपेतून उठल्यावर मात्र त्या व्यक्तीला केलेल्या कृत्याबद्दल काही स्मरण नसते. साहजिकच बरेचसे गुन्हेगार शिक्षा टाळण्यासाठी झोपेत चालण्याचा विकार असल्याचे नाटक करतात; पण परिस्थितीजन्य पुराव्यांच्या आधारे त्यांच्या दाव्याची शहानिशा करता येते. झोप आपल्याला खूप आवश्यक असते. थकलेले शरीर झोपेनंतर ताजेतवाने होते; पण काही मनोविकारात वा इतर रोगांमध्ये झोपेवर परिणाम होतो. झोपेत चालण्याचा प्रकारही आढळून येतो. अशा व्यक्तीना मानसोपचाराचा उपयोग होऊ शकतो.