जाळ्यात अडकलेला सिंह

एका वनात एक सिंह राहत होता. उन्हाळ्याचे दिवस होते. फारच गरम होऊ लागले म्हणून सिंहाची स्वारी एका छायाळ वृक्षाखाली आरामात झोपी गेली. तेथेच उंदरांची वस्ती होती. शांत झोपलेले सिंह महाराज पाहून उंदीर त्याच्या अंगा-खांद्यावर खेळू लागले. थोडा वेळ सिंहाने हे कसे तरी सहन केले; परंतु उंदरांचा त्रास फारच वाढल्याने त्याची झोपमोड झाली. रागानेच त्याने एका उंदराला आपल्या पंज्यात पकडले. त्याला आता फाडून खाणार, तोच उंदराने गयावया करीत त्याला म्हटले, “महाराज, चुकलो मी. मला क्षमा करा. पुन्हा माझ्या हातून अशी आगळीक घडणार नाही. आपण तर सर्व प्राण्यांचे राजे. आपण महान. मी तर आपणापुढे अगदीच किरकोळ. माझ्या रक्ताने आपले पवित्र हात विटाळू नका. मला जीवदान देणे हे आपल्या मोठेपणाला साजेसे होईल.” हे ऐकून सिंहाला त्याची दया आली. त्याने उंदराला सोडून दिले. जाता-जाता उंदीर म्हणाला, “सिंह महाराज, मी आपले उपकार जन्मात विसरणार नाही.” अशा प्रकारे काही दिवस गेले. सिंह महाराज असेच एकदा वनात फिरत फिरत नेमके त्याच झाडाखाली आले. तेथे शिकार्‍याने आधीच एक जाळे लावले होते. त्यात सिंह महाराज अडकले. जाळ्यात जेरबंद होताच सिंहाने सर्व शक्ती एकवटून जाळ्यातून सुटण्याचा प्रयत्न केला असता तो त्यात जास्तच गुरफटला. अखेर निराश झालेला सिंह रागाने ओरडू लागला. हा आवाज उंदराने ओळखला. तो धावतच सिंहाजवळ आला. पाहतो, तर सिंह महाराज जाळ्यात फसलेले. मग उंदीर म्हणाला, “महाराज, असे निराश होऊन भिऊ नका. स्वस्थ पडून राहा.” असे म्हणत उंदराने आपल्या तीक्ष्ण दातांनी जाळे कुरतडायला सुरुवात केली. थोड्याच वेळात सिंह महाराज जाळ्यातून मोकळे झाले. त्यांच्यावरील संकट टळले. सिंहाने केलेल्या उपकाराची परतफेड उंदराने अशा प्रकारे केली. तात्पर्य ः कोणाला कमी हलके समजू नये. आपण एखाद्यावर उपकार केले, तर ऐन वेळी त्यातील एखादा तरी आपल्या मदतीला धावून येतो.

हृदयविकार म्हणजे काय?

हृदयविकार याचा शब्दशः अर्थ हृदयाचे रोग असा होतो. मग त्यात हृदयाच्या स्नायूंचे रोग, झडपांचे रोग, कर्करोग, रक्तदाबामुळे वा श्वसनसंस्थेच्या रोगांमुळे हृदयावर होणारे विपरित परिणाम इत्यादींचा समावेश होतो; पण सामान्यपणे लोक हृदयविकार म्हणजे हृदयविकाराचा झटका असेच समजतात. हृदयाच्या सर्व रोगांचे विश्लेषण करणे शय नाही. त्यामुळे आपणही याच दृष्टीने हृदयविकाराचा विचार करू. हृदय आपल्या शरीरात पंपाचे कार्य करते. हृदयाचे सतत आकुंचन प्रसरण होत असते. यामुळे शुद्ध रक्ताचा संपूर्ण शरीराला पुरवठा होतो. या महत्त्वाच्या कार्यात व्यत्यय येऊन चालत नाही. हृदयाचे हे कार्य अविरतपणे चालू असते. त्याला विश्रांती मिळते ती एकदाच- मृत्यूच्या वेळी. इतकेच हृदयाचे महत्त्व! असे कार्य करण्यासाठी हृदयालाही (म्हणजे त्याच्या स्नायूला) रक्तपुरवठा होणे आवश्यक असते. यासाठी रक्तवाहिन्या असतात. काही रोगांमध्ये या रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळे निर्माण होतात. साहजिकच हृदयाचा रक्तपुरवठा कमी होतो वा बंद पडतो. रक्तपुरवठा बंद पडल्याने संबंधित भागातील पेशीसमूह मरतात. हे अचानक होत असल्याने त्याला हृदयविकाराचा ‘झटका’ असे नाव पडले आहे. लठ्ठपणा, जास्त प्रमाणात मेद पदार्थांचे सेवन, बैठे काम, अतिरक्तदाब, मधुमेह, मद्यपान, धूम्रपानाची सवय इत्यादी असणार्‍यांच्या बाबतीत हा रोग होण्याची शयता जास्त असते. हृदयाच्या स्नायूचा जास्त भाग प्रसरण पावला, तर शस्त्रक्रिया बंद पडून रुग्ण दगावल्याची शयता असते. योग्य वेळी उपचार झाल्यास मृत्यूचे प्रमाण खूप कमी होते. सुरुवातीला श्रमानंतर छातीत दुखणे अशी इशारेवजा लक्षणे दिसून येतात. त्याच वेळी उपचार केल्यास पुढील अनर्थ टळू शकतो. हृदयाभिलेखाचा रोगनिदानासाठी चांगला उपयोग होतो. रक्तवाहिनीतील अडथळा काढण्यासाठी बायपास शस्त्रक्रिया करता येते. हृदयविकार झाल्यावर उपचार करण्यापेक्षा तो टाळलेलाच बरा. दररोज व्यायाम, आहारात मेदपदार्थ कमी खाणे, मद्यपान, धूम्रपान न करणे, उच्च रक्तदाब उपचाराने आटोयात राखणे; अशा उपायांनी हृदयविकाराचा प्रतिबंध करता येईल