काही जण रंगाने गोरे, तर काही जण काळे का असतात?

माणसाच्या रंगावर काही अवलंबून नसते. हे खरे असले, तरी काळ्या रंगाच्या लोकांना गोर्‍या व्यक्ती सुंदर वाटत असतात; तर गोर्‍या व्यक्तींना काळे लोक तरतरीत, स्मार्ट वाटत असतात. एकूण काय स्वतःजवळ जे आहे, त्यापेक्षा दुसर्‍याकडचे जास्त आवडणे हा माणसाचा स्वभाव आहे. पण काहीजण गोरे का असतात आणि काही जण काळे का असतात, हा प्रश्न तुम्हाला नक्कीच पडला असेल. विशेषतः एकाच आईच्या पोटी जन्म घेणार्‍या दोन मुलांचे रंगही वेगळे असतात, हे तुम्ही पाहिलेच असेल. असे का? ते आता समजून घेऊ. त्वचेची रचना दोन थरांमध्ये असते. यातला वरचा किंवा बाहेरचा थर (बाह्यत्वचा) पेशींच्या पाच थरांनी बनलेला असतो. यापैकी सर्वात खालच्या पेशीथरातून पेशी सतत निर्माण होत असतात व त्या हळूहळू वर सरकतात. या बाह्यत्वचेमध्ये रक्तपुरवठा किंवा मज्जातंतू नसतात. पोषण आणि संवेदना या दोन्हींसाठी त्याला खालच्या थरावर अवलंबून राहावे लागते. बाह्यत्वचेच्या पेशीथरांमध्ये मेलॅनीन नावाचे रंगद्रव्य असते. मेलॅनोसाईट नावाच्या पेशीपासून संप्रेरकाच्या नियंत्रणाखाली या द्रव्याची निर्मिती होत असते. मेलॅनिनचे प्रमाण हे आनुवंशिकता, वातावरण, स्त्री-पुरुष भेद, वय इ. विविध गोष्टींवर अवलंबून असते. आणि या रंगद्रव्याच्या प्रमाणावरूनच त्वचेचा काळे-गोरेपणा ठरतो. त्यामुळे निग्रोंची मुले सामान्यतः काळ्या रंगाची असतात. उन्हात काम करणारे लोक काळवंडतात, तर शरीराच्या ज्या भागाला ऊन लागत नाही तो भाग इतर भागांपेक्षा उजळ दिसतो. लहान मुले वयस्करांपेक्षा जास्त गोरी दिसतात. “आमचा राहुल लहानपणी फारच गोरापान होता हो, आताच काळवंडलाय…” असं तुमची आई म्हणते ते खरेच असते! अर्थात त्वचेचा रंग मुख्यत्वे मेलॅनीनमुळे ठरत असला, तरीही इतर दोन रंगद्रव्येही यासाठी महत्त्वाची असतात. एक म्हणजे त्वचेखालच्या चरबीतले पिवळे द्रव्य- कॅरोटीन आणि दुसरे म्हणजे त्वचेच्या रक्तप्रवाहातील हिमोग्लोबीन हे रक्तद्रव्य. यावरून तुमच्या लक्षात आले असेल की, आपला रंग मेलॅनीन, कॅरोटीन व हिमोग्लोबीन या तीन द्रव्यांवरून ठरतो.

प्लेग कशामुळे होतो?
काही वर्षांपूर्वी प्लेगने भारतात हाहाःकार
उडवून दिला होता. सूरत, बीड, दिल्ली अशा शहरात
प्लेगचे खूप रोगी सापडले. काही मृत्युमुखीही पडले.
प्लेग हा काही शतकापूर्वी अत्यंत भयंकर असा
रोग मानला जायचा. सहाव्या शतकात जगात या
रोगाने १० कोटी बळी घेतले, तर १२४६ ते १६४५
पर्यंत २.५ कोटी बळी घेतले. १८९८ ते १९०८
या काळात भारतात प्लेगने दरवर्षी ५ लाखांच्यावर
लोक मृत्युमुखी पडत होते. नंतर हे प्रमाण खूप कमी
झाले. १९६६ नंतर तर १९९४ पर्यंत प्लेगचा एकही
रुग्ण भारतात आढळला नाही. सप्टेंबर १९९४
पासून मात्र ५००० हून जास्त रुग्ण सापडले.
यर्सिनीला पेस्टीज नावाच्या जिवाणूमुळे प्लेग
हा रोग होतो. प्लेग हा सामान्यपणे जंगली
उंदीर व तत्सम प्राण्यांपासून होणारा रोग आहे.
असे उंदीर भूकंप, पूर, युद्ध अशा आपत्तींच्या
काळात समाजजीवनाची घडी बिघडल्याने, वस्त्या
ओस पडल्याने गावांमध्ये येतात. त्यामुळे त्यांचा
व घरातील उंदरांचा संपर्क येतो व तेथील
घरात राहणार्‍या उंदरांमध्ये हा रोग पसरतो. या
रोगाचा प्रसार उंदरांमध्ये व उंदरांपासून माणसांमध्ये
पिसवांमुळे होतो. घाण असलेल्या जागी उंदराचे
वास्तव्य असते. त्यांच्या शरीरावर पिसवा असतात.
या पिसवा प्लेग रोग असलेल्या उंदराला चावून,
नंतर निरोगी माणसाला चावतात. त्यामुळे निरोगी
माणसाला प्लेग होतो. प्लेग होण्याचे मुख्य कारण हे
अस्वच्छता वा कमी दर्जाचे राहणीमान यात सापडते.
प्लेगचे गाठींचा प्लेग (ब्युबोनिक), फुफ्फुसाचा प्लेग
(न्यामोनिक) व रक्तातील प्लेग (सेप्टीसेमीक) असे
तीन प्रकार आहेत. पूर्वी प्लेगवर परिणामकारक
औषधे उपलब्ध नव्हती. त्यामुळे खूप लोक बळी
पडत. आज मात्र सेप्ट्रान, टेट्रासायलीन अशी
अनेक प्रभावी औषधे उपलब्ध आहेत. प्रतिबंधक
लसही उपलब्ध आहे. त्यामुळे प्लेगला घाबरण्याचे
मुळीच कारण नाही. आजच्या काळात तो एक
सहजगत्या बरा होणारा रोग आहे. फक्त त्याचे निदान
लवकर व्हायला हवे. आपले घर-परिसर स्वच्छ
राखला, उंदरांचा नायनाट केला; तर प्लेगची भीती
बाळगण्याचे काहीच कारण उरणार नाही.