हुशार ससा

ससा सावकाश आणि निवांतपणे सिंहाच्या घराकडे निघाला. तो सिंहापर्यंत पोहोचला तेव्हा
खूप उशीर झाला होता. भुकेमुळे सिंहाला वाईट वाटत होते. एक छोटा ससा आपल्या दिशेने येताना
पाहून तो संतापला आणि गर्जना करू लागला, तुला ’कोणी पाठवले आहे? पहिले, तू खूप छोटासा
आहेस, दुसरे म्हणजे तू इतया उशिरा येत आहेस. ज्यांनी तुला पाठवले त्या सर्व मूर्खांना मी बघून
घेईन. जर मी प्रत्येकाचे काम तमाम केले नाही तर माझे नाव देखील सिंह नाही.
लहान ससा जमिनीवर आदराने नतमस्तक झाला आणि म्हणाला, महाराज, जर तुम्ही माझे
ऐकले तर तुम्ही मला किंवा इतर प्राण्यांना दोष देणार नाही. एक लहान ससा तुमच्या अन्नासाठी
पुरेसा होणार नाही हे त्यांना माहीत होते, म्हणून त्यांनी सहा ससे पाठवले. पण वाटेत दुसरा सिंह
भेटला. त्याने पाच ससे मारून खाल्ले. हे ऐकून सिंह गर्जना करत म्हणाला, काय
म्हणालास? दुसरा सिंह? तो कोण आहे ? तू त्याला कुठे पाहिलंस?
महाराज, तो खूप मोठा सिंह आहे, ससा म्हणाला, तो जमिनीच्या आतल्या एका मोठ्या
गुहेतून बाहेर आला होता. तो मला मारणार होता. पण मी त्याला म्हणालो, ’सरकार, तुमच्यावर काय
अन्याय झालाय हेच कळत नाही. आम्ही सर्व आमच्या आचार्‍याच्या जेवणासाठी जात होतो, पण
तुम्ही त्याचे सर्व अन्न खाल्ले आहे. आमचा राजा अशा गोष्टी खपवून घेणार नाही. ते नक्कीच इथे
येतील आणि तुला मारतील. त्यावर त्याने विचारले, ’तुझा राजा कोण?’ मी उत्तर दिले, ’आमचा राजा
जंगलातील सर्वात मोठा सिंह आहे. महाराज मी हे बोलताच तो रागाने लाल झाला आणि म्हणाला,                             मूर्ख, मीच या जंगलाचा राजा आहे. इथले सगळे प्राण माझे विषय आहेत. मी त्यांच्यासोबत मला                        पाहिजे ते करू शकतो. तू ज्याला तुझा राजा म्हणतोस तो मूर्ख आणि चोर माझ्यासमोर हजर कर.                        खरा राजा कोण आहे ते मी त्याला सांगेन. एवढे बोलून सिंहाने मला इथे तुला आणायला पाठवले.
(क्रमश:)

कापडाचा शोध कधी व कोणी लावला?

कापडाचा शोध कोणी आणि कधी लावला हे अचूकपणे सांगणे कठीण आहे, कारण कापड तयार
करण्याची तंत्रज्ञान एका ठिकाणाहून दुसर्‍या ठिकाणी वेगवेगळ्या वेळी विकसित झाली. तथापि, पुरातत्वीय
पुराव्यांवरून असे दिसून येते की कापडाचा वापर सुमारे १०,००० वर्षांपूर्वी सुरू झाला होता.
कापडाचा शोध प्रथम मध्य पूर्वेत लावला गेला असावा, जिथे लोकांनी नैसर्गिक तंतूंचा वापर करून
कापड तयार करण्यास सुरुवात केली. या तंतूंमध्ये लाकूड, पाने, झाडाची साल, प्राणी केस आणि धातू
यांचा समावेश होता.
कापडाचा वापर प्रथम वस्त्र म्हणून केला गेला होता, परंतु नंतर तो इतर अनेक उद्देशांसाठी
वापरला जाऊ लागला. उदाहरणार्थ, कापडाचा वापर घरगुती वस्तू, साधने आणि सजावटीसाठी
केला जाऊ लागला. कापडाचा शोध मानवी संस्कृतीतील एक महत्त्वाचा टप्पा होता. कापडाने
लोकांना अधिक आरामदायक कपडे घालण्यास अनुमती दिली, तसेच त्यांना घरे, साधने आणि
सजावट तयार करण्यात मदत केली. भारतात, कापडाचा वापर सुमारे ५,००० वर्षांपूर्वी सुरू झाला
असावा. प्राचीन भारतात, कापडाचा वापर वस्त्र, बेड लिनन, घरगुती वस्तू आणि धार्मिक अनुष्ठानेंसाठी
केला जात असे. भारतात कापडाच्या उत्पादनात आणि निर्यातीत महत्त्वाची भूमिका बजावणारे काही
प्राचीन शहरांमध्ये मथुरा, काशी आणि कपिलवस्तु यांचा समावेश होतो. आज, कापड हे जगभरातील
लोकांद्वारे वापरले जाणारे सर्वात सामान्य प्रकारचे वस्त्र आहे. कापडाचे विविध प्रकार उपलब्ध
आहेत, ज्यात सूत, लोकर, रेशीम, नायलॉन आणि पॉलिस्टर यांचा समावेश होतो. कापडाचा वापर
वस्त्र, घरगुती वस्तू, औद्योगिक साहित्य आणि अनेक इतर उद्देशांसाठी केला जातो.

हुशार ससा 

एका घनदाट जंगलात एक मोठा सिंह राहत होता. तो रोज शिकारीला जायचा आणि एक नव्हे,
दोन नव्हे, तर अनेक प्राण्यांचा जीव घेत असे. जंगलातील प्राण्यांना भीती वाटू लागली की सिंहाने
अशीच शिकार केली तर असा दिवस येईल की जंगलात एकही प्राणी राहणार नाही.
संपूर्ण जंगलात गोंधळ उडाला. सिंहाला रोखण्यासाठी काही उपाय करणे आवश्यक होते.
एके दिवशी जंगलातील सर्व प्राणी एकत्र आले आणि या प्रश्नावर विचार करू लागले. शेवटी त्यांनी
ठरवले की, आपण सर्वांनी सिंहाकडे जावे आणि त्याच्याशी याबद्दल बोलले पाहिजे. दुसर्‍या दिवशी
प्राण्यांचा एक गट सिंहाकडे पोहोचला. त्यांना आपल्या दिशेने येताना पाहून सिंह घाबरला आणि
गर्जना करत विचारले, काय आहे? तुम्ही सगळे इथे का येताय?
प्राणी समूहाचा नेता म्हणाला, महाराज, आम्ही तुमच्याकडे विनंती करायला आलो आहोत.
तू राजा आहेस आणि आम्ही तुझी प्रजा. जेव्हा तुम्ही शिकारीला जाता तेव्हा तुम्ही अनेक
प्राणी मारता. ते सर्व तुम्ही खाऊ शकत नाही, आणि असे केल्यामुळे जंगलातील प्राण्यांची संख्या
कमी होत आहे. हे असेच चालू राहिले तर काही दिवसांत तुमच्याशिवाय जंगलात कोणीही उरणार
नाही. प्रजेशिवाय राजा कसा जगेल? जर आम्ही सर्व मरण पावलो तर आपणही राजा राहणार नाही.
आपण कायम आमचा राजा राहावा अशी आमची इच्छा आहे. आम्ही तुम्हाला फक्त तुमच्या घरी
थांबण्याची विनंती करतो. आम्ही दररोज एक प्राणी तुमच्यासाठी खाण्यासाठी पाठवू. अशा प्रकारे राजा
आणि प्रजा दोघेही शांततेत राहू शकतील. सिंहाला वाटले की प्राण्यांच्या म्हणण्यात तथ्य आहे. त्याने
क्षणभर विचार केला, मग म्हणालाही चांगली गोष्ट आहे. मला तुमची सूचना मान्य आहे. पण लक्षात
ठेवा, जर तुम्ही मला खायला पुरेसे अन्न पाठवले नाही, तर मी हवे तितके प्राणी मारून टाकीन.
प्राण्यांना दुसरा पर्याय नाही. त्यामुळे त्यांनी सिंहाची अट मान्य केली आणि आपापल्या घरी गेले.
त्या दिवसापासून सिंहाला खाण्यासाठी रोज एक प्राणी पाठवला जात असे. त्यासाठी
जंगलात राहणार्‍या सर्व प्राण्यांमधून एक-एक प्राणी निवडण्यात आला. काही दिवसांनी सशांचीही
पाळी आली. सिंहाच्या अन्नासाठी एक लहान ससा निवडला गेला. तो ससा जितका लहान होता,
तितकाच हुशार होता. सिंहाच्या हातून विनाकारण मरणे मूर्खपणाचे आहे असे त्याला वाटले. कोणाचा
तरी जीव वाचवण्यासाठी कुठला ना कुठला मार्ग अवलंबला पाहिजे आणि शय असल्यास असा
पर्याय शोधला पाहिजे ज्यामुळे प्रत्येकाची या समस्येतून कायमची सुटका होईल. शेवटी, त्याला
एक मार्ग सापडला.

घड्याळाचा शोध लावल्यावर कसे कळले नेमकी वेळ काय झाली आहे?

अगदीच सोपे आहे बघा. कल्पना करा की तुम्ही तुमच्या देशापासून खूप लांब अशा निर्जन
बेटावर अडकले आहात. तुमच्या जवळ घड्याळ तर आहे परंतु ते तुम्ही तुमच्या देशाच्या स्थानिक
वेळेवर लावलेले आहे, अर्थात त्या बेटाच्या भौगोलिक स्थितीच्या दृष्टीने ते घड्याळ भलत्याच
वेळा दाखवत असणार म्हणजे कदाचित तुमच्या घड्याळात १२ वाजलेले असतील व त्या बेटावर
नुकताच सुर्योदय होत असेल. मग तुम्हाला तुमचे घड्याळ त्या बेटाच्या वेळे प्रमाणे लावावे लागेल. मग
हे करायचे कसे?
अगदीच सोपे काम आहे. जेथे दिवसभर सुर्यप्रकाश पडत असेल असे मैदान शोधायचे. एक
सरळसोट दोन-तीन फूट लांबीची काडी मैदानावर जमिनीशी काटकोन करेल अशा रितीने खोचायची
(काडी जमिनीवर एक ते दीड फूट वर रहायला पाहिजे) त्या काडीची सावली पडेल, त्या सावलीच्या
टोकावर कशानेही खूण करावी. अशा प्रकारे थोड्या थोड्या वेळाने सावली कुठपर्यंत पडते, ते पहात
खूणा करत घ्यायच्या. एक वेळ अशी येईल की सावली लहानातील लहान असेल व नंतर परत
तीची लांबी वाढत जाईल. ज्या वेळी सावलीची लांबी कमीत कमी असेल, ती वेळ म्हणजे त्या
ठिकाणी दुपारचे १२ वाजलेले असतील. त्या प्रमाणे तुमचे घड्याळ लावून घ्या म्हणजे तुम्हाला स्थानिक
वेळा अचूक समजतील.
याच तत्वावर प्राचीन काळची सुर्य घड्याळं निर्माण झाली. व ज्या कोणी पहिल्यांदा आजचे
यांत्रिकी घड्याळ बनवले असेल त्याने सुद्धा स्थानिक वेळेनुसार आपल्या घड्याळात वेळ सेट
केली असणार.
आज आपण भारतात, भारतीय प्रमाणवेळेनुसार व्यवहार करतो. ही प्रमाणवेळ रेखांश
वर प्रमाणीत केलेली आहे. या रेखांशच्या पुर्वेस अथवा पश्चिमेस असलेल्यांसाठी स्थानिक वेळ व
आय एस टी मध्ये फरक पडेल.

खरा भक्तीभाव

एकदा एका कावळ्याने सटवाईला काही वस्तू अर्पण करण्याचे ठरविले. त्यासाठी कुत्र्याला त्याने
आपल्याबरोबर येण्याची विनंती केली. कुत्रा म्हणाला, ’देवीला तुझा इतका कंटाळा
आहे की, तू दिलेल्या वस्तूंचा ती मुळीच स्वीकार करणार नाही.’
यावर कावळा म्हणाला, ’अरे, यासाठीच तर मी तिला वस्तू भेट देण्याचं ठरविलं आहे.
तिचा माझ्यावरचा रोष दूर व्हावा आणि तिनं माझं कल्याण करावं या हेतूनेच मी तिला या वस्तू अर्पण
करणार आहे.’

तात्पर्य : खर्‍या भक्तीभावाने पूजा करणारे फारच कमी असतात.