लहान मुलांना व स्त्रियांना दाढीमिशा का नसतात?

स्त्री व पुरुषातील मुख्य फरक म्हणजे त्यांच्यात
असणारी वेगळी जननेंद्रिये, पुरुषात पूबीज कोष
शरीराच्या बाहेरच्या भागात, तर स्त्रियांमध्ये स्त्रीबीज
कोष ओटीपोटात असतात. पौगंडावस्थेत वा वयात
येत असताना मेंदूच्या नियंत्रणाखाली मुलांमध्ये
टेस्टेस्टेरॉन, तर स्त्रियांमध्ये इस्ट्रोजेन व प्रोजेस्टरॉन
हे हॉर्मोन्स स्रवायला सुरुवात होते. या हॉर्मोन्समुळे
मुलामुलींमध्ये दुय्यम लैंगिक लक्षणे दिसू लागतात.
त्यांच्या पूबीज व स्त्रीबीज कोषात पुनरुत्पादनासाठी
आवश्यक असणारी पूबीजे (शुक्राणू) व स्त्रीबीजे
(अंडी) अनुक्रमे तयार होतात.
दुय्यम लैंगिक लक्षणांत आवाज फाटणे, कंठ
फुटणे, काखेत व जननेंद्रियांवर केस येणे यांचा
समावेश मुले-मुली दोहोंत होतो. मुलींमध्ये स्तनांची
वाढ होते. मेदाचे साठे वाढतात. मासिक पाळी सुरू
होते. मुलांमध्ये दाढी- मिशा येऊ लागतात. बिजाची
निर्मिती होऊ लागते.
मुला-मुलींमध्ये वेगवेगळे हॉर्मोन्स स्रवत
असल्याने मुलींना दाढी-मिशा येत नाहीत, तर
मुलांमध्ये स्तनांची वाढ होत नाही. एक लक्षात
घ्यायला हवे की, मुलींमध्ये टेस्टोस्टेरॉन असतो,
पण तो अत्यंत अल्प प्रमाणात असतो व मुलांमध्येही
अत्यल्प प्रमाणात इस्टोजेन असतो. काही वैगुण्यामुळे
वा विकारांमुळे या हॉर्मोन्सचे प्रमाण वाढल्यास
मुलींमध्ये दाढी-मिशासारखी पुरुषी लक्षणे, तर
मुलांमध्ये स्तनांची वाढ होण्यासारखी बायकी लक्षणे
दिसून येतात.

विषारी दारू पिल्याने लोकांचे मृत्यू का होतात?

सूरा पिऊन दिल्लीत शेकडो लोक मृत्यूमुखी
पडले. मुंबईतही विषारी दारूमुळे लोक बळी पडले.
अधूनमधून वृत्तपत्रात विषारी दारूच्या बातम्या येतच
असतात. विषारी दारू म्हणजे काय व ती पिल्याने
लोक का मरतात, ते आता पाहू.
सामान्यपणे ज्या दारूचा पिण्यासाठी उपयोग
केला जातो, त्यात एथाईल अल्कोहोल असते.
दारूमुळे व्यसन लागते व इतर अनेक तोटे होतात.
नशा येते, अपघात होऊ शकतात व गुन्हेगारी प्रवृत्ती
वाढतात. हे खरे असले तरी, रक्तातील एथाईल
अल्कोहोलचे प्रमाण जोपर्यंत दर शंभर मि.ली.त
४०० ते ५०० मि.ग्रॅ. इतके वा त्याहून जास्त होत
नाही, तोपर्यंत मृत्यू येण्याची शयता कमी असते.
याउलट विषारी दारू अल्प प्रमाणात प्यायली
तरी मृत्यू येतो. विषारी दारू म्हणजे मिथाईल
अल्कोहोल. मळी वा लाकडाच्या विघटनापासून
हे अल्कोहोल तयार होते. वैद्यकशास्त्रात वापरल्या
जाणार्‍या स्पिरीटचा कोणी पिण्यासाठी वापर करू
नये, म्हणून त्यात मिथाईल अल्कोहोल टाकतात.
तरीही मद्यपी स्पिरीटही पिण्यासाठी वापरतात व
विषबाधा होते. मिथाईल अल्कोहोल ६० ते २४०
मि.ली. इतके पिल्यास प्रौढांचा खात्रीने मृत्यू होतो.
२४ ते ३६ तासांत व्यक्ती मृत्यूमुखी पडते.
मिथाईल अल्कोहोल शरीरातून फार संथगतीने
उत्सर्जित केले जाते. त्याचे चयापचय होऊन
फॉर्मिल्डिहाईड व फॉर्मिक अ‍ॅसिड हे विषारी पदार्थ
तयार होतात. या विषारी पदार्थांमुळेच विषबाधेची
लक्षणे दिसतात. विषारी दारू प्यायल्यानंतर
सुरुवातीला डोके दुखते, चक्कर येते, मळमळ
व उलट्या होतात; तसेच पोटात दुखते. नंतर
स्नायूंमध्ये शक्ती राहत नाही व हृदयाचे कार्यही
मंदावते. डोळ्यांवर फारच विपरीत परिणाम होतात.
काही वेळा तात्पुरते अंधत्व येते; पण दृष्टीसाठी
आवश्यक असणारे चेतातंतू नष्ट झाल्यास वा निकामी
झाल्यास कायमचे अंधत्वही येते. नंतर व्यक्तीचा
मृत्यू ओढवतो. या विषबाधेमध्ये डायलिसीसचा
वापर करून रोग्याचे प्राण वाचवता येतात. इतर
उपचार लक्षणांवर आधारित असे असतात.
दारू पिणे वाईटच, पण त्यातही स्वस्त मिळते
म्हणून कोणतीही दारू पिणे अतिशय वाईट. कारण
अशा दारूत मिथाईल अल्कोहोल असू शकते व
त्यामुळे जीवदेखील जाऊ शकतो.

विंचू चावल्यास काय करावे?
शहरामध्ये विंचू चावण्याचे प्रमाण कमी असले
तरी दमट, अंधार्‍या जागी, गोठ्यांजवळ विंचू असू
शकतात. अशा ठिकाणी वावरताना तसेच शेतात
काम करताना अपघाताने विंचू चावू शकतो. विंचू
चावतो तो तोंडाने नव्हे, तर त्याला एक नांगी असते.
ती पोकळ असून त्यात विषाने भरलेली नळी असते.
या नांगीने जखम होऊन त्यातून विष आपल्या
शरीरात सोडले जाते. विंचवाचे विष सापाहून विषारी
असते; परंतु त्याचे प्रमाण कमी असल्याने सापाच्या
विषाप्रमाणे त्याचे परिणाम दिसत नाहीत.
विंचू चावल्यावर चावलेल्या जागी खूप आग
होते. ती जागा लाल होते. काही वेळेस डोके दुखणे,
चक्कर, मळमळ होणे, खूप घाम येणे, हातापायाला
पेटके येणे, बेशुद्धी येणे अशी लक्षणे दिसून येतात.
इंगळीच्या विषाने याहून गंभीर परिणाम होऊन
मृत्यूही होऊ शकतो.
हाताला किंवा पायाला विंचू चावल्यास
त्याच्या वरच्या बाजूस पट्टी बांधावी. गरज असल्यास
चावलेल्या जागी छेद घ्यावा. जखम पाण्याने,
अमोनिया किंवा पोटॅशियम परमँग्नेटने धुवावी.
बधिर करण्यासाठी औषध उपलब्ध असल्यास
ते टाकावे. चावलेल्या भागाची हालचाल शयतो
करू नये. त्यामुळे विष कमी शोषले जाते.
लक्षणांमध्ये वाढ होत गेल्यास, तसेच इंगळीने
म्हणजे लाल मोठ्या विंचवाने दंश केल्यास,
लहान मुलांना विंचू चावल्यास लगेच डॉटरांचा
सल्ला घ्यावा.