मुलांसाठी मेडिकल जनरल नॉलेज

0
28

शिंका का येतात?

हिवाळ्यात किंवा गार वार्‍यात फिरून आल्यावर तुम्हाला फटाफट शिंका आल्या असतील. काहीतरी बोलायला तोंड उघडावे आणि तेवढ्यात शिंक येऊन बोलता येऊ नये, असेही कधी झाले असेल. सर्दी-पडसे झाल्यावर शिंका येतात. विशेषतः वावड्यामुळे सर्दी आली असेल, तर शिंका जास्तच येतात. धुळीत गेल्यास, विशिष्ट फूल हुंगल्यास किंवा अत्तराचा, उदबत्तीचा वास आल्यास वावडे असलेल्या लोकांना शिंका येतात आणि सर्दी होते. काय म्हणता तुम्हाला शिंका येत नाहीत? मग एक काम करा. आजोबांच्या कोटाच्या खिशातली तपकिरीची डबी घ्या आणि एक चिमूटभर नाकात सोडा! काय आता आल्या का शिंका? शिंका येणे शुभ की अशुभ? काहीजण म्हणतात- एक शिंक येणे वाईट, पण दोन शिंका येणे चांगले. अर्थात ह्या सर्व अंधश्रद्धा बरं का! पण शिंका का येतात, ते पाहू. खोकला आणि शिंका यांत बरेच साधर्म्य आहे. आपल्या श्वासनलिकेत काही त्रासदायक पदार्थ आला, तर खोकला येतो. आपण खोकतो म्हणजे काय करतो? सर्वात आधी आपण दीर्घ श्वास घेतो. त्यानंतर एपिग्लॉटीस नावाचा पडदा श्वासनलिकेवर दाबला जातो. त्यानंतर आपण जोराने श्वास सोडतो. साहजिकच खोकताना हवा दाबाखाली बाहेर पडते व श्वासनलिकेतील घाण, जिवाणू बेडयाच्या रूपाने बाहेर टाकले जातात. आता शिंकेविषयी नाकातील हवा जाण्याच्या मार्गात जर काही अपायकारक, त्रासदायक असे पदार्थ आले तर शरीर खोकल्याप्रमाणेच प्रतिसाद देते. नाकातील ही संवेदना निघणार्‍या पाचव्या नसेमार्फत मेंदूच्या मेड्यूला या भागात जाते. येथील पेशींमध्ये संवेदनेचे विश्लेषण होऊन शिंक येण्याची क्रिया होण्याचा आदेश दिला जातो. यात सुरुवातीचे दीर्घ श्वास, नंतर एपिग्लॉटीसचे श्वासनलिकेवर येणे व नंतर जोरात उच्छ्वास हे खोकल्याप्रमाणेच असते. मात्र जोरात श्वास सोडताना पडजीभ खाली पडते व त्यामुळे हवा तोंडातून बाहेर न पडता नाकातून बाहेर पडते. नाकातील अपायकारक पदार्थ यामुळे बाहेर पडतो. वावड्यामुळे वा जंतूसंसर्गामुळे नाकातील आवरण हुळहुळे होते व त्यामुळे वारंवार शिंका येतात. एव्हीलसारखी गोळी देऊन वावड्यामुळे येणार्‍या शिंका कमी करता येतात. तसेच ज्या पदार्थांचे आपल्याला वावडे आहे, त्यापासून दूर राहून स्वतःचे संरक्षण करणे जास्त योग्य होय.